Dokular<\/p>\n
Doku:Y\u00fcksek yap\u0131l\u0131 organizmalarda \u00e7ok say\u0131da h\u00fccre vard\u0131r.Bu h\u00fccreler kendi aralar\u0131nda yap\u0131sal ve i\u015flevsel birlikler olu\u015ftururlar.Canl\u0131larda ayn\u0131 i\u015flevi yapan h\u00fccreler topluluklar\u0131na doku denir.
\n Dokular canl\u0131n\u0131n erginlikten \u00f6nceki ya\u015fam\u0131nda ba\u015flar ve eri\u015fkinli\u011fe ula\u015f\u0131nca son bi\u00e7imini al\u0131r.Hayvanlar\u0131n yap\u0131s\u0131ndakilere hayvansal,bitkilerin yap\u0131s\u0131ndakilere de bitkisel dokular denir.
\n-Hayvansal Dokular-
\nHayvansal dokular 7 gruba ayr\u0131l\u0131rlar;
\n1.Epitel doku
\n2.Ba\u011f doku
\n3.K\u0131k\u0131rdak doku
\n4.Kemik doku
\n5.Kan doku
\n6.Kas doku
\n7.Sinir doku
\n Bitkisel dokular ise 2 gruba ayr\u0131l\u0131r;
\n1.S\u00fcrgen(B\u00f6l\u00fcn\u00fcr) doku
\n2.B\u00f6l\u00fcnmez doku
\n Hayvansal dokular\u0131 inceleyelim;
\nEpitel Doku:V\u00fccudun i\u00e7 ve d\u0131\u015f y\u00fczeyini \u00f6rter.Bunun 4 g\u00f6revi vard\u0131r;Bulunduklar\u0131 organ\u0131 d\u0131\u015f etkilerden korumak,Salg\u0131 yapmak,Emmek, Mukus ve benzeri maddeleri iletmek.Epitel doku i\u015flevine g\u00f6re 2 grupta incelenir;
\n1.\u00d6rt\u00fc epiteli:As\u0131l g\u00f6revi korumakt\u0131r.Ancak bazen emilim g\u00f6revide yaparlar.H\u00fccrelerinin s\u0131ralan\u0131\u015f\u0131na g\u00f6re Tek katl\u0131 ve \u00c7ok katl\u0131 olmak \u00fczere ayr\u0131l\u0131rlar.
\nA.Tek katl\u0131 epitel:Yan yana dizilmi\u015f h\u00fccrelerden olu\u015fur.H\u00fccreleri yass\u0131,k\u00fcbik veya silindiriktir.
\na.Tek katl\u0131 yass\u0131 epitel: Akci\u011fer alveolleri,kan damarlar\u0131n\u0131n i\u00e7 y\u00fcz\u00fc ve k\u0131lcal damarlarda bulunur.
\nb.Tek katl\u0131 k\u00fcbik epitel:Omurgal\u0131 b\u00f6breklerinde,tiroit bezinde bulunur.
\nc.Tek katl\u0131 silindirik epitel:Omurgal\u0131n\u0131n solunum yollar\u0131nda,inceba\u011f\u0131rsakta bulunan silindirik epitel emme g\u00f6revi yapar.
\nB.\u00c7ok katl\u0131 epitel:\u00dcst \u00fcste s\u0131ralanm\u0131\u015f h\u00fccrelerden olu\u015fur.Omugal\u0131lar\u0131n derisinde bu doku vard\u0131r.Bu epitel dokuyu inceledi\u011fimizde en altta silindirik,ortada k\u00fcbik,\u00fcstte ise yass\u0131 epitelden olu\u015fmu\u015ftur.En \u00fcstteki epitel genellikle \u00f6l\u00fcd\u00fcr.Bu \u00f6l\u00fc h\u00fccre alttaki canl\u0131 h\u00fccreleri d\u0131\u015f etkilerden korur.Kan damar\u0131 i\u00e7ermez.
\n2.Salg\u0131(Bez) epiteli:Salg\u0131 yapma yetene\u011findeki h\u00fccrelerdir.T\u00fck\u00fcr\u00fck bezi,mide bezleri,ter bezleri,hipofiz,tiroit gibi salg\u0131 yapan organlarda bulunur.H\u00fccre say\u0131s\u0131na g\u00f6re;
\nA.Tek h\u00fccreli bezler:Silindirik h\u00fccrelerden olu\u015fur.Bunlara \u201cgoblet\u201d h\u00fccresi denir.Toprak solucan\u0131n\u0131n derisinden,sindirim kanal\u0131ndan,solunum organlar\u0131ndan salg\u0131lanan mukus buna \u00f6rnektir.
\nB.\u00c7ok h\u00fccreli bezler:Salg\u0131 yapan h\u00fccrelerin bir araya gelmesi ile olu\u015furlar.Salg\u0131lar\u0131n\u0131 bir kanala ve buradan v\u00fccut bo\u015flu\u011funa veren bezlere ekzokrin(d\u0131\u015f salg\u0131) bezi denir.T\u00fckr\u00fck bezi,mide ve ba\u011f\u0131rsak bezleri ile g\u00f6zya\u015f\u0131 bezleri d\u0131\u015f salg\u0131 bezleridir.Salg\u0131lar\u0131n\u0131 do\u011frudan kana veren bezlere endokrin(i\u00e7 salg\u0131) bezi denir.Bunlar kanals\u0131z bezlerdir.Salg\u0131lar\u0131na hormon denir.Hipofiz,tiroit,paratiroit,b\u00f6brek\u00fcst\u00fc bezleri birer i\u00e7 salg\u0131 bezidir.<\/p>\n
BA\u011e DOKUSU:Doku ve organlar\u0131 birbirine ba\u011flar.V\u00fccudun her yerinde bulunur.Buna kat\u0131lgan doku da denir.H\u00fccreler ve h\u00fccreler aras\u0131 maddelerden ve liflerden olu\u015fur.H\u00fccreler aras\u0131nda bu h\u00fccreler taraf\u0131ndan salg\u0131lanan ara madde bulunur.Ara maddede a\u011fs\u0131,kollogen,elastik lifler olmak \u00fczere 3 tipte lif g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.Ara madde miktar\u0131 \u00e7ok,ba\u011f dokusu h\u00fccreleri azd\u0131r.Ba\u011f dokusunu olu\u015fturan as\u0131l h\u00fccrelere fibroblast denir.Di\u011fer \u00f6nemli h\u00fccreler ise mast h\u00fccreleri ve makrofajlard\u0131r.
\n Ya\u011f dokusu,\u00f6zelle\u015fmi\u015f bir ba\u011f dokusudur.H\u00fccreleri b\u00fcy\u00fck ve yuvarlak olup ya\u011f damlac\u0131klar\u0131 ta\u015f\u0131r.Ya\u011f dokular\u0131 yedek besin olarak ya\u011f\u0131n ve suyun depolanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.V\u00fccudun bas\u0131n\u00e7 ve darbelere kar\u015f\u0131 korunmas\u0131nda,\u0131s\u0131n\u0131n izole edilmesinde,derinin nemli kalmas\u0131nda etkili olur.<\/p>\n
KAN DOKUSU:Kan,\u00e7e\u015fitli maddeleri ta\u015f\u0131ma,v\u00fccudu mikroplara kar\u015f\u0131 koruma,v\u00fccut \u0131s\u0131s\u0131n\u0131 d\u00fczenlemek gerekti\u011finde p\u0131ht\u0131la\u015fma gibi g\u00f6revler yapar.H\u00fccreler ve h\u00fccreler aras\u0131 maddelerden olu\u015fmu\u015ftur.Damarlar i\u00e7inde dola\u015f\u0131r.Plazma denilen ara maddesi s\u0131v\u0131d\u0131r.Plazman\u0131n \u00e7o\u011funu su olu\u015fturur,ayr\u0131ca sindirilmi\u015f besinler,hormonlar,enzimler,antikorlar,erimi\u015f gazlar ve art\u0131k maddeler i\u00e7erir.Hafif bazik \u00f6zelliktedir.
\n Kandan,kan h\u00fccreleri ve p\u0131ht\u0131la\u015fan maddeler \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra geriye kalan s\u0131v\u0131ya serum denir.Kan,bir t\u00fcpe kondu\u011funda dipte olu\u015fan p\u0131ht\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnde kalan serumdur.P\u0131ht\u0131da ise kan h\u00fccreleri ve fibrin bulunur.Kan h\u00fccreleri 3 \u00e7e\u015fittir:
\n1.Alyuvarlar
\n2.Akyuvarlar
\n3.Kan pulcuklar\u0131<\/p>\n
Alyuvar(Eritrosit);ortas\u0131 \u00e7ukur,k\u0131rm\u0131z\u0131 renkli kan h\u00fccresidir.Ba\u015flang\u0131\u00e7ta \u00e7ekirdeklidirler ama kana kar\u0131\u015f\u0131rken \u00e7ekirdeklerini kaybederler.Alyuvarlar akci\u011ferden ald\u0131klar\u0131 oksijeni v\u00fccut h\u00fccrelerine,v\u00fccut h\u00fccrelerinden ald\u0131klar\u0131 karbondioksiti akci\u011fere g\u00f6t\u00fcren h\u00fccrelerdir.
\n Oksijen ve karbondioksit ta\u015f\u0131nmas\u0131nda yap\u0131s\u0131nda bulunan demirli bir protein olan hemoglobin g\u00f6rev yapar.Bir alyuvar yakla\u015f\u0131k 280 milyon hemoglobin molek\u00fcl\u00fcne sahiptir.
\n Alyuvarlar\u0131n \u00f6mr\u00fc yakla\u015f\u0131k olarak 120 g\u00fcnd\u00fcr.Ya\u015fl\u0131 alyuvarlar dalakta ve karaci\u011ferde par\u00e7alan\u0131r.Kemik ili\u011finde yenisi \u00fcretilir.Birim zamanda dokulara ula\u015fan oksijen miktar\u0131n\u0131n azalmas\u0131 v\u00fccutta alyuvar \u00fcretimini h\u0131zland\u0131r\u0131r.
\na.Kan kayb\u0131
\nb.Deniz seviyesinden y\u00fckseklere \u00e7\u0131k\u0131lmas\u0131
\nc.Baz\u0131 solunum ve dola\u015f\u0131m sistemi hastal\u0131klar\u0131 gibi durumlarda alyuvar \u00fcretimi artar.
\n Y\u00fcksek yerlerde ya\u015fayanlarda sahildeki insanlardan daha fazla alyuvar bulunur.Olgunla\u015fm\u0131\u015f alyuvarlarda \u00e7ekirdek,ribozom,e.retikulum ve mitokondri yoktur.<\/p>\n
Akyuvarlar(L\u00f6kositler);\u00e7ekirdekli,ger\u00e7ek kan h\u00fccreleridir.Kan s\u0131v\u0131s\u0131 i\u00e7inde aktif hareket ederler.Hemoglobin ta\u015f\u0131mad\u0131klar\u0131 i\u00e7in renksizdirler.Kanda ortalama 7000-9000 kadard\u0131r.Bu say\u0131:<\/p>\n
a.Mikrobik hastal\u0131klar
\nb.V\u00fccuda giren yabanc\u0131 proteinler,bakteri ve kimyasal toksinler
\nc.Doku tahribi halinde say\u0131s\u0131 artar.
\n Sitoplazmas\u0131 tanecikli olanlara gran\u00fcll\u00fc akyuvar denir.\u00c7ekirde\u011fi bo\u011fumludur.Bunlar n\u00f6trofil,eosinofil ve bazofil diye adland\u0131r\u0131l\u0131r.Tanecikli olmayanlarada gran\u00fcls\u00fcz akyuvar ad\u0131 verilir.\u00c7ekirde\u011fi fasulye tanesine benzeyen tiplerine monosit,yuvarlak iri \u00e7ekirdekli olanlar\u0131na lenfosit denir.Monositler kemik ili\u011finde,lenfositler dalak,t\u00fcm\u00fcs bezi ve lenf d\u00fc\u011f\u00fcmlerinde \u00fcretilirler.
\n Akyuvarlar v\u00fccudu hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 korur.Monositler,mikroplar\u0131 fagositozla yutar ve par\u00e7alar.\u00c7o\u011fu zaman amipsi hareketlerle kan damarlar\u0131ndan \u00e7\u0131karak doku s\u0131v\u0131s\u0131ndaki mikroplar\u0131 yok eder.Ayr\u0131ca baz\u0131 lenfositler v\u00fccuda zarar veren maddelere kar\u015f\u0131 \u201cantikor\u201d \u00fcretirler.
\nKan pulcuklar\u0131(trombositler);kemik il\u011findeki dev h\u00fccrelerin(megakaryosit) par\u00e7alanmas\u0131 sonucu sitoplazma par\u00e7alar\u0131d\u0131r.\u00d6m\u00fcrleri birka\u00e7 g\u00fcnd\u00fcr.Kan\u0131n p\u0131ht\u0131la\u015fmas\u0131nda etkili olan \u00f6zel bir protein bulundururlar.Buna trombosit tromboplastini denir.<\/p>\n
KIKIRDAK DOKU:Esnek,dayan\u0131kl\u0131,hafif sert dokudur.Omurgal\u0131larda kemik doku ile beraber iskeleti olu\u015fturur.K\u00f6pekbal\u0131klar\u0131 hari\u00e7 di\u011fer omurgal\u0131larda embriyo geli\u015ftik\u00e7e k\u0131k\u0131rdak doku yerini kemik dokuya b\u0131rak\u0131r.
\n Bu doku,k\u0131k\u0131rdak h\u00fccreleri \u201ckondrosit\u201d ile h\u00fccrelerin aras\u0131n\u0131 dolduran ara madde \u201ckondrinden\u201d olu\u015fur.Kondrosit bir kaps\u00fclle \u00e7evrilidir.
\n K\u0131k\u0131rdak dokuda kan damar\u0131 bulunmaz.Besin ve gerekli maddeler dif\u00fczyonla etraf\u0131n\u0131 saran ba\u011f dokunun k\u0131lcallar\u0131ndan al\u0131n\u0131r.Metabolizma \u00fcr\u00fcn\u00fc art\u0131klar\u0131da yine dif\u00fczyonla at\u0131l\u0131r.
\n K\u0131k\u0131rdak doku,ara maddesine g\u00f6re hiyalin,elastik ve lifli k\u0131k\u0131rdak olmak \u00fczere 3\u2019e ayr\u0131l\u0131r.
\na.Hiyelin k\u0131k\u0131rdak;soluk borusu,kaburga u\u00e7lar\u0131,uzun kemiklerin ba\u015f\u0131 ve burunda yer al\u0131r.B\u00fct\u00fcn omurgal\u0131lar\u0131n embriyolar\u0131 ile k\u0131k\u0131rdakl\u0131\u011f\u0131 bal\u0131klar\u0131n embriyo ve erginlerinde bulunur.
\nb.Elastik k\u0131k\u0131rdak;d\u0131\u015f kulak yolu,kulak kep\u00e7esinde bulunur.
\nc.Lifli k\u0131k\u0131rdak;uzun kemiklerin eklem yerinde yer al\u0131r.Kollojen lifleri fazlad\u0131r.H\u00fccreler aras\u0131 madde ve h\u00fccreleri azd\u0131r.<\/p>\n
KEM\u0130K DOKUSU:Omurgal\u0131lar\u0131n iskeletini olu\u015fturan kemikler,kemik dokusundan meydana gelir.V\u00fccudun en sert dokusudur.V\u00fccuda destek sa\u011flar,i\u00e7 organlara tutunma y\u00fczeyi olu\u015fturur.Kemik h\u00fccrelerine \u201costeosit\u201d denir.Kemik h\u00fccreleri osein denilen proteinli madde ile madensel tuzlardan olu\u015fan bir ara madde i\u00e7inde bulunur.Madensel tuzlar\u0131n \u00e7o\u011funu magnezyum fosfat,kalsiyum karbonat ve kalsiyum flor\u00fcr olu\u015fturur.Bu maddelerin miktar\u0131 canl\u0131n\u0131n ya\u015f\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fir.
\n Kemik doku s\u0131k\u0131 ve s\u00fcngersi olmak \u00fczere 2\u2019ye ayr\u0131l\u0131r.
\nS\u0131k\u0131 kemik doku,sert bir kitledir.Sert kemik dokuda denir.\u0130skeleti olu\u015fturan t\u00fcm kemiklerin d\u0131\u015f y\u00fczeyinde uzun kemiklerin g\u00f6vdesinde bulunur.Kemik h\u00fccreleri sitoplazmik uzant\u0131larla birbirine ba\u011flan\u0131r.H\u00fccreler i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f daireler \u00fczerinde bulunur.Dairelerim merkezinde boydan boya uzanan bo\u015fluklara havers kanal\u0131 denir.Havers kanallar\u0131n\u0131 birbirine ba\u011flayan yan kanallarada volkmen kanallar\u0131 ad\u0131 verilir.Bu iki kanal\u0131nda i\u00e7inden kan damarlar\u0131 ve sinir uzant\u0131lar\u0131 ge\u00e7er.<\/p>\n
S\u00fcngerimsi kemik doku,uzun kemikleri ba\u015f k\u0131sm\u0131n\u0131,k\u0131sa ve yass\u0131 kemikleri i\u00e7 k\u0131sm\u0131n\u0131 doldurur.G\u00f6zenekli bir yap\u0131s\u0131 vard\u0131r.Bu g\u00f6zeneklerin i\u00e7i k\u0131rm\u0131z\u0131 kemik ili\u011fiyle doludur.
\n B\u00fct\u00fcn kemikler \u201cperiost\u201d ad\u0131 verilen bir zar ile \u00f6rt\u00fcl\u00fcd\u00fcr.Bu zar kemiklerin beslenmesinde,onar\u0131m\u0131nda ve kal\u0131nla\u015fmas\u0131nda g\u00f6rev yapar.Uzun kemiklerin ortas\u0131ndaki bo\u015flukta sar\u0131 ilik,ba\u015f k\u0131sm\u0131nda k\u0131rm\u0131z\u0131 ilik,k\u0131sa ve s\u00fcngerimsi kemik dokusunun g\u00f6zeneklerinde de k\u0131rm\u0131z\u0131 ilik bulunur.K\u0131rm\u0131z\u0131 ilik alyuvar ve akyuvar yap\u0131m\u0131nda etkilidir.K\u0131rm\u0131z\u0131 ilik alyuvar ve akyuvar yap\u0131m\u0131nda etkilidir.Kemik dokusu v\u00fccudun mineral deposudur.
\nKAS DOKUSU:Kas\u0131l\u0131p gev\u015feme yetene\u011finde olan bir dokudur.Bu \u00f6zelli\u011finden dolay\u0131 canl\u0131n\u0131n hareketini ayr\u0131ca kalp,mide ve solunum organlar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.H\u00fccreler aras\u0131 maddeleri yoktur.
\n Kas h\u00fccrelerinin zar\u0131na sarkolemma, sitoplazmas\u0131na sarkoplazma denir.Sarkoplazma kas\u0131l\u0131p gev\u015feme \u00f6zelli\u011findeki liflerden yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.Bu liflere miyofibril ad\u0131 verilir.Aktin ve miyozin denilen proteinden yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.kas\u0131lma i\u00e7in gerekli enerji ATP\u2019den sa\u011flan\u0131r.
\n Kaslar yap\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00fc\u00e7 \u00e7e\u015fittir.Bunlar;
\n1.D\u00fcz kas,
\n2.\u0130skelet kas\u0131,
\n3.Kalp kas\u0131.
\n1.D\u00fcz kaslar;uzun ,i\u011f bi\u00e7imli,sivri u\u00e7lu h\u00fccrelerden yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.H\u00fccrenin ortas\u0131nda yass\u0131 ve uzun bir \u00e7ekirde\u011fi vard\u0131r.Ba\u011f\u0131rsak,mide,damarlar gibi i\u00e7 organlar\u0131n yap\u0131s\u0131nda bulunur.\u0130ste\u011fimiz d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131r,\u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 otonom sinir sisteminin denetiminde ger\u00e7ekle\u015fir.Yava\u015f kas\u0131l\u0131r ancak kas\u0131l\u0131 kalabilme s\u00fcreleri uzundur.Yani ge\u00e7 yorulurlar.
\n2.\u00c7izgili kaslar;uzun,silindirik ve kal\u0131n u\u00e7lu h\u00fccrelerdir.Plazma zarlar\u0131 eridi\u011fi i\u00e7in \u00e7ok \u00e7ekirdekli bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcmleri vard\u0131r.\u00c7ekirdekleri kenarda yer al\u0131r.
\n \u00c7izgili kaslar iskeleti sara ve hareketi sa\u011flar.\u0130stedi\u011fimizle \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.\u00c7al\u0131\u015fmas\u0131 beyin taraf\u0131ndan d\u00fczenlenir.Kas\u0131lma h\u0131z\u0131 y\u00fcksektir.Kas\u0131l\u0131 kalma s\u00fcresi k\u0131sad\u0131r.Yani \u00e7abuk yorulurlar.
\n3.Y\u00fcrek(Kalp) kas\u0131,bir \u00e7e\u015fit \u00e7izgili kast\u0131r.Kalbin kasl\u0131 yap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturur.\u00c7ok \u00e7ekirdeklidir.\u00c7ekirdekleri ortadad\u0131r.Enine boyuna \u00e7izgilidir.Dallanm\u0131\u015f ve birbiri ile kayna\u015fm\u0131\u015f silindirik,uzun liflerden olu\u015fur.Uyart\u0131 bir liften di\u011ferine iletilir.\u0130ste\u011fimiz d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.\u00c7al\u0131\u015fmas\u0131 otonom sinir sistemi ile d\u00fczenlenir.
\nS\u0130N\u0130R DOKUSU:Sinir dokusu sinir h\u00fccreleri(n\u00f6ron) ile bunlar\u0131n aras\u0131nda bulunan destek sa\u011flayan rejenerasyon ve koruma g\u00f6revi yapan n\u00f6rogliyalardan olu\u015fur.Bir n\u00f6ronda iki k\u0131s\u0131m bulunur.
\na.Sinir g\u00f6vdesi:Sitoplazma ve \u00e7ekirde\u011fi kapsar.H\u00fccreden uzanan sinir liflerine sahiptir.
\nb.Uzant\u0131lar:Uzun ve tek olan uzant\u0131ya akson denir.Beyin ve omirilikte bulunan aksonlar\u0131n etraf\u0131 miyelin k\u0131l\u0131f ile \u00f6rt\u00fcl\u00fcd\u00fcr.Bu k\u0131l\u0131f Schwann h\u00fccrelerinin aksona dolanmas\u0131yla olu\u015fur.Miyelinli aksonlarda uyart\u0131lar h\u0131zl\u0131 iletilir.Otonom sinir sisteminin i\u00e7 organlarda sonlanan aksonlar\u0131nda miyelin bulunmaz.K\u0131sa birden fazla olan uzant\u0131lara ise dendrit denir.
\n N\u00f6ronlar u\u00e7 u\u00e7a gelerek sinir tellerini olu\u015ftururlar.Bir n\u00f6ronun dendritleri ile ba\u015fka bir n\u00f6ronun aksonunun kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 ve uyart\u0131n\u0131n aksondan dendrite ge\u00e7ti\u011fi \u00f6zel ba\u011flant\u0131 yerine sinaps denir.Akson ile dendritin aras\u0131ndaki bo\u015flu\u011fa sinaptik aral\u0131k denir.Sinir h\u00fccrelerinde elektriksel olarak iletilen impulslar bu \u00e7e\u015fit sinapslarda kimyasal olarak iletilir.\u0130mpulslar dendritden h\u00fccre g\u00f6vdesine daha sonra aksona ta\u015f\u0131n\u0131r.N\u00f6ronlar uzant\u0131lar\u0131yla bez h\u00fccrelerine ve kaslara (efekt\u00f6r organlara) ba\u011flan\u0131rlar.
\n-Bitkisel Dokular-
\n Bitkisel dokular \u201cs\u00fcrgen doku\u201d ve \u201cde\u011fi\u015fmez doku\u201d olmak \u00fczere iki k\u0131s\u0131mda incelenir.
\nS\u00fcrgen (Meristem) Doku:Bitkilerde uzamay\u0131 ve kal\u0131nla\u015fmay\u0131 sa\u011flar.H\u00fccreleri k\u00fc\u00e7\u00fck,ince zarl\u0131,bol sitoplazmal\u0131 ve b\u00fcy\u00fck \u00e7ekirdeklidir.Kofullar\u0131 \u00e7ok az say\u0131da veya hi\u00e7 yoktur.
\n H\u00fccreleri k\u00fcp veya prizma \u015feklinde olup,h\u0131zl\u0131 b\u00f6l\u00fcnme yetene\u011findedir.Bitkinin h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcyen b\u00f6lgelerinde bulunur.Farkl\u0131la\u015farak de\u011fi\u015fmez dokular\u0131 olu\u015fturur.Yap\u0131 ve g\u00f6revlerine g\u00f6re iki \u00e7e\u015fidi vard\u0131r.<\/p>\n
1.Birincil meristem:K\u00f6k,g\u00f6vde ve dallar\u0131n u\u00e7 k\u0131s\u0131mlar\u0131nda bulunur.Bu dokunun bulundu\u011fu b\u00f6lgelere \u201cb\u00fcy\u00fcme noktas\u0131\u201d denir.B\u00fcy\u00fcme noktas\u0131 g\u00f6vdede koruyucu yapraklarla,k\u00f6kte ise kaliptra \u00f6rt\u00fcl\u00fcr.B\u00fcy\u00fcme konisi i\u00e7 i\u00e7e \u00fc\u00e7 tabakadan olu\u015fur.Bu tabakalar d\u0131\u015ftan i\u00e7e do\u011fru dermatojen,periblem ve plerom \u015feklinde s\u0131ralan\u0131r.Dermotejen epidermisi,periblem kabuk b\u00f6lgesini,plerom merkezi silindir b\u00f6lgesini olu\u015fturur
\n Birincil meristem \u00f6m\u00fcr boyu etkindir.Boyca uzamay\u0131 sa\u011flar.
\n2.\u0130kincil meristem:De\u011fi\u015fmez doku h\u00fccrelerinin sonradan b\u00f6l\u00fcnme yetene\u011fi kazanmas\u0131 ile olu\u015fur.Buna \u201cKambiyum\u201d denir.Kambiyum,iletim demetleri aras\u0131nda olu\u015fursa demetler kambiyumu,epidermis alt\u0131nda olu\u015fursa mantar kambiyumu ad\u0131n\u0131 al\u0131r.Mantar kambiyumu epidermisin yerini alan mantar dokuyu olu\u015fturur.Demetler kambiyumu ise her y\u0131l yeni odun ve soymuk borular\u0131n\u0131 olu\u015fturur.Bir \u00f6nceki y\u0131l biri ilkbahar di\u011feri yaz sonunda olu\u015fan odun ve soymuk borular\u0131 ezilerek \u00fcst \u00fcste y\u0131\u011f\u0131l\u0131r ve ya\u015f halkalar\u0131n\u0131 olu\u015ftururlar.Demetler kambiyumu faaliyeti ile olu\u015fur.
\nDe\u011fi\u015fmaz dokular:S\u00fcrgen dokunun olu\u015fturdu\u011fu yeni h\u00fccrelerin farkl\u0131la\u015fmas\u0131yla olu\u015furlar.De\u011fi\u015fmez dokular\u0131 meydana getiren h\u00fccreler b\u00f6l\u00fcnme \u00f6zelli\u011fini kaybeder.H\u00fccreleri meristem doku h\u00fccrelerinden daha b\u00fcy\u00fck,sitoplazmalar\u0131 daha az ve kofullar\u0131 fazlad\u0131r.
\n Yap\u0131 ve g\u00f6revlerine g\u00f6re be\u015f \u00e7e\u015fit de\u011fi\u015fmez doku vard\u0131r.
\nA.Parankima dokusu(Temel doku)
\n Bitkilerde di\u011fer doku ve organlar\u0131n aras\u0131n\u0131 doldurur.Dokunu meydana getiren h\u00fccreler,ince \u00e7eperli,bol sitoplazmal\u0131d\u0131r.Kofullar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck ve azd\u0131r.Yapt\u0131klar\u0131n\u0131 i\u015flere g\u00f6re: \u00d6z\u00fcmleme,havaland\u0131rma,iletim ve depolama parankimas\u0131 olmak \u00fczere d\u00f6rde ayr\u0131l\u0131r.
\na.\u00d6z\u00fcmleme Parankimas\u0131:Fotosentez yapar.Bol kloroplast ta\u015f\u0131yan h\u00fccrelerdir.Bitkinin yapraklar\u0131nda,gen\u00e7 g\u00f6vde ve dallar\u0131nda yer al\u0131r.Yapraklar\u0131n \u00fcst y\u00fczeyinde yer alan kloroplast\u00e7a zengin parankimaya palizat parankimas\u0131,yapraklar\u0131n alt y\u00fczeyinde yer alan h\u00fccre aras\u0131 bo\u015fluklar\u0131 fazla olan,kloroplast\u0131 daha az olanlar\u0131na ise s\u00fcnger parankimas\u0131 denir.
\nb.Havaland\u0131rma Parankimas\u0131:Batakl\u0131k ve su bitkilerinin k\u00f6k ve g\u00f6vdelerinde bulunur.H\u00fccreler aras\u0131ndaki bo\u015fluklar hava ile doludur.Bitkinin gaz al\u0131\u015fveri\u015fine yard\u0131mc\u0131 olur.
\nc.\u0130letim Parankimas\u0131:\u00d6z\u00fcmleme parankimas\u0131 ile iletim demetleri aras\u0131nda su ve besin ta\u015f\u0131r.\u0130nce \u00e7eperli olup kloroplast\u0131 az veya hi\u00e7 bulunmayan h\u00fccrelerdir.
\nd.Depo Parankimas\u0131:K\u00f6k g\u00f6vde,tohum ve meyvelerde bulunur.Yedek besin ve su depo eder.\u00d6rne\u011fin patateste ni\u015fasta,kakt\u00fcste su depo eder.
\nB.Koruyucu doku
\n Bitkiyi d\u0131\u015ftan sarar.Kal\u0131n \u00e7eperli h\u00fccrelerden meydana gelir.Bitkinin su kayb\u0131n\u0131 \u00f6nler,madde al\u0131\u015fveri\u015fini sa\u011flar,d\u0131\u015f etkilere ve yaralanmalara kar\u015f\u0131 bitkinin i\u00e7 dokular\u0131n\u0131 korur.Koruyucu doku \u201cepidermis\u201d ve \u201cperider\u201d olmak \u00fczere 2 \u00e7e\u015fittir.
\n Epidermis,bitkinin gen\u00e7 b\u00f6lgelerini ve yapraklar\u0131n\u0131 \u00f6rten tek tabakal\u0131 baz\u0131 bitkilerde \u00e7ok tabakal\u0131 olan bir dokudur.Dermatojen h\u00fccrelerinin farkl\u0131la\u015fmas\u0131ndan olu\u015fur.h\u00fccreleri aras\u0131nda bo\u015fluk yoktur.
\n H\u00fccrelerin \u00fczerinde k\u00fctin ve mumdan olu\u015fan kutikula denilen bir tabaka vard\u0131r.Kutikula tabakas\u0131 bitkilerde su kayb\u0131n\u0131 azalt\u0131r.Epidermisin baz\u0131 h\u00fccreleri farkl\u0131la\u015farak epidermisin direncini art\u0131r\u0131r.Bu tabakan\u0131n kal\u0131n ve ince olu\u015fu bitkinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ortama ba\u011fl\u0131d\u0131r.Baz\u0131 bitkilerde epidermis \u00e7ok katl\u0131 olabilir.Savunma,\u00f6rt\u00fc,t\u0131rmanma ve emici t\u00fcylerin baz\u0131lar\u0131 da g\u00f6zenek h\u00fccrelerini olu\u015fturur.
\n Stomalar (G\u00f6zenekler): Epidermis h\u00fccrelerinin de\u011fi\u015fmesiyle meydana gelen;ihtiyaca g\u00f6re gaz al\u0131\u015fveri\u015fi ve terlemeyi d\u00fczenleyen a\u00e7\u0131l\u0131p kapanabilir yap\u0131lard\u0131r.G\u00f6zeneklerin a\u00e7\u0131l\u0131p kapanmas\u0131 turgor bas\u0131nc\u0131 ile d\u00fczenlenir.G\u00f6zenek h\u00fccreleri kloroplastl\u0131 h\u00fccrelerdir.G\u00f6zenek h\u00fccrelerinin \u00e7evresindeki h\u00fccrelerine kom\u015fu h\u00fccreler denir.G\u00f6zenekler kara bitkilerinin yapraklar\u0131n\u0131n her iki y\u00fcz\u00fcnde de bulunur.\u00c7o\u011fu bitkilerde alt y\u00fczde daha fazlad\u0131r.Su i\u00e7indeki yapraklarda,k\u00f6kte,mantar doku ile \u00f6rt\u00fcl\u00fc g\u00f6vde ve dallarda g\u00f6zenek bulunmaz.
\n \u00c7ok y\u0131ll\u0131k bitkilerde k\u00f6k ve g\u00f6vdedeki epidermisin par\u00e7alanmas\u0131 sonucunda epidermisin yerini periderm al\u0131r.Peridermin \u00fcst s\u0131ras\u0131nda mantar h\u00fccreleri bulunur.Mantar h\u00fccreleri mantar kambiyumu(fellojen) taraf\u0131ndan olu\u015fturulur.Mantar h\u00fccrelerinin \u00e7eperinde su ge\u00e7irmeyen suberin birikir.
\n Bu h\u00fccreler zamanla \u00f6l\u00fcr ve i\u00e7leri hava ile dolar.Mantar dokusu \u00fczerinde gaz al\u0131\u015fveri\u015fini sa\u011flayan a\u00e7\u0131kl\u0131klara kovucuk (lentisel) denir.Kovucuklar epidermisin par\u00e7alanmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda g\u00f6zeneklerin bulundu\u011fu yerde olu\u015fur.
\nC.\u0130letim dokusu
\n Plerom h\u00fccrelerinin de\u011fi\u015fmesiyle olu\u015fur.Bitkinin k\u00f6k,g\u00f6vde,yaprak,\u00e7i\u00e7ek gibi hemen her organ\u0131nda bulunur.Topraktan al\u0131nan su ve madensel tuzlar\u0131n ilgili organlara;fotosentez sonucu olu\u015fan organik besinlerin harcanacaklar\u0131 ya da depo edilecekleri yere ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.\u0130ki b\u00f6l\u00fcmde incelenir:
\n1.Odun borusu(ksilem):\u00dcst \u00fcste gelen h\u00fccrelerin ara zarlar\u0131n\u0131n erimesi,\u00e7ekirdeklerinin kaybolmas\u0131,yan \u00e7eperlerinin de\u011fi\u015fik bi\u00e7imde lignin biriktirerek kal\u0131nla\u015fmas\u0131 sonucu olu\u015fan boru bi\u00e7imindeki cans\u0131z olu\u015fumlard\u0131r.Topraktan al\u0131nan su ve madensel tuzlar\u0131n g\u00f6vde,dal ve yapraklara ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.
\n2.Soymuk borusu(floem):\u00dcst \u00fcste s\u0131ralanm\u0131\u015f canl\u0131 h\u00fccrelerin boyalar\u0131n\u0131n uzamas\u0131, ara zarlar\u0131n\u0131n kalbur gibi delinmesiyle olu\u015fur.H\u00fccreleri canl\u0131,kofullu ve k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apl\u0131d\u0131r.Soymuk borular\u0131n\u0131n yan\u0131nda bol sitoplazmal\u0131, iri \u00e7ekirdekli arkada\u015f h\u00fccreleri yer al\u0131r.
\n Soymuk borular\u0131 fotosentez sonucu olu\u015fan organik bile\u015fikleri bitkinin \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelerine ta\u015f\u0131r.
\nD.Destek doku
\n Bitkilerin yap\u0131lar\u0131n\u0131 koruyabilmeleri,d\u0131\u015f etkilere dayanakl\u0131 hale gelmeleri destek doku ile sa\u011flan\u0131r.Otsu bitkilerde yayan\u0131kl\u0131l\u0131k h\u00fccrelerin turgor durumu ile sa\u011flan\u0131r.
\n Destek doku h\u00fccrelerinin ortak \u00f6zelli\u011fi \u00e7eperlerinin kal\u0131nla\u015fm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r.Destek doku, \u201cpek doku (kolenkima)\u201d ve \u201csert doku (sklerankima)\u201d olmak \u00fczere 2 \u00e7e\u015fittir.
\n Pek doku; b\u00fcy\u00fcmekte olan bitki k\u0131s\u0131mlar\u0131nda (yapraklar,\u00e7i\u00e7ekler,meyve sap\u0131,baz\u0131 otsu bitkilerin g\u00f6vdesinde) bulunur.Canl\u0131 bir dokudur.H\u00fccreleri de\u011fi\u015fik \u015fekillerde olabilir.H\u00fccrelerinde sitoplazma,\u00e7ekirdek ve baz\u0131lar\u0131nda kloroplast bulunur.K\u00f6\u015feleri kal\u0131nla\u015fm\u0131\u015f kollenkimaya k\u00f6\u015fe kollenkimas\u0131,kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 \u00e7eperleri kal\u0131nla\u015fm\u0131\u015f kollenkimaya levha kollenkimas\u0131 denir.H\u00fccre \u00e7eperi sel\u00fcloz ve pektin maddelerinin birikmesiyle kal\u0131nla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.Ball\u0131baba,kabak,begonya ve t\u00fct\u00fcnde k\u00f6\u015fe kollenkimas\u0131;ada\u00e7ay\u0131 ve m\u00fcrver a\u011fac\u0131nda ise levha kollenkimas\u0131 bulunur.
\n Sert doku; b\u00fcy\u00fcmesini tamamlam\u0131\u015f bitki k\u0131s\u0131mlar\u0131nda bulunur.Bitkiye sertlik ve diren\u00e7 sa\u011flar.H\u00fccreleri \u00f6l\u00fcd\u00fcr.H\u00fccre \u015fekilleri bak\u0131m\u0131ndan iki \u00e7e\u015fittir.H\u00fccreleri a\u011f \u015feklinde olanlara sklerankima lifleri denir.Keten ve kenevirdeki sklerankima lifleri dokuma sanayinde kullan\u0131l\u0131r.Yuvarlak ve \u00e7okgen olanlara ta\u015f h\u00fccreleri denir.Kabukta,baz\u0131 yapraklarda,ayva ve armutta,meyve \u00e7ekirdeklerinde bulunabilir.
\nE.Salg\u0131 Doku
\n Epidermis,parankima ve di\u011fer dokular aras\u0131nda tek tek veya gruplar halindeki canl\u0131 h\u00fccrelerden olu\u015fur.H\u00fccreleri bol sitoplazmal\u0131 ve iri \u00e7ekirdeklidir.
\n Bitkilerdeki salg\u0131lar,ya h\u00fccre i\u00e7ine ya da h\u00fccre d\u0131\u015f\u0131na verilir.Salg\u0131 maddeleri h\u00fccre i\u00e7inde depo ediliyorsa h\u00fccre i\u00e7i salg\u0131s\u0131 denir.H\u00fccreler par\u00e7alanarak bu salg\u0131 d\u0131\u015far\u0131 bo\u015falt\u0131l\u0131r.Baz\u0131 bitkilerde ise salg\u0131 h\u00fccreleri birbiriyle birle\u015ferek s\u00fct borular\u0131n\u0131 olu\u015fturur.Salg\u0131 maddeleri h\u00fccre \u00e7eperlerinden d\u0131\u015far\u0131 at\u0131l\u0131rsa bu tip salg\u0131lara h\u00fccre d\u0131\u015f\u0131 salg\u0131lar denir.Bu salg\u0131lar ya ceplerde ya da kanal \u015feklindeki bo\u015fluklarda toplan\u0131r.
\n Salg\u0131 maddeleri metabolizma sonucu olu\u015fan yeniden metabolizmaya girmeyen maddelerdir.Salg\u0131 maddeleri kat\u0131 veya s\u0131v\u0131 olabilir.Salg\u0131 maddeleri aras\u0131nda su,enzim,alkoloit,glikozid,bal \u00f6z\u00fc,m\u00fcsilaj,s\u00fct,re\u00e7ine,eterik ya\u011f say\u0131labilir.
\n Tanen ve re\u00e7ine gibi maddeler bitkinin \u00e7\u00fcr\u00fcmesini \u00f6nler,bitkiyi zararl\u0131 organizmalardan korur,Bal \u00f6z\u00fc ve baz\u0131 kokulu maddeler b\u00f6cekleri \u00e7ekerek tozla\u015fmaya yard\u0131mc\u0131 olur.B\u00f6cek yiyen bitkilerin sald\u0131\u011f\u0131 sindirim enzimleri beslenmeyi sa\u011flar.Yak\u0131c\u0131 t\u00fcylerdeki salg\u0131lar ise bitkinin kendini savunmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Dokular Doku:Y\u00fcksek yap\u0131l\u0131 organizmalarda \u00e7ok say\u0131da h\u00fccre vard\u0131r.Bu h\u00fccreler kendi aralar\u0131nda yap\u0131sal ve i\u015flevsel birlikler olu\u015ftururlar.Canl\u0131larda ayn\u0131 i\u015flevi yapan h\u00fccreler topluluklar\u0131na doku denir. Dokular canl\u0131n\u0131n erginlikten \u00f6nceki ya\u015fam\u0131nda ba\u015flar ve eri\u015fkinli\u011fe ula\u015f\u0131nca son bi\u00e7imini al\u0131r.Hayvanlar\u0131n yap\u0131s\u0131ndakilere hayvansal,bitkilerin yap\u0131s\u0131ndakilere de bitkisel dokular denir. -Hayvansal Dokular- Hayvansal dokular 7 gruba ayr\u0131l\u0131rlar; 1.Epitel doku 2.Ba\u011f doku 3.K\u0131k\u0131rdak doku …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2406,2461,2591,2589,2597,2590,2598,2415,2594,2595,2593,2592,2596],"class_list":["post-864","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-akson","tag-akyuvarlar","tag-bag-doku","tag-dokular","tag-duz-kas","tag-epitel-doku","tag-iskelet-kasi","tag-kalp-kasi","tag-kan-doku","tag-kas-doku","tag-kemik-doku","tag-kikirdak-doku","tag-sinir-doku"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/864","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=864"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/864\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=864"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=864"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=864"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}