\nZEH\u0130R VE ZEH\u0130RLENME
\n Bitkilerin ve hayvanlar\u0131n genellikle savunma amac\u0131yla \u00fcrettikleri baz\u0131 do\u011fal maddeler ile do\u011fada bulunan ya da insan eliyle \u00fcretilen \u00e7e\u015fitli kimyasal maddeler canl\u0131lar\u0131n fizyolojik i\u015flevlerini aksatabilir, hatta \u00f6l\u00fcm\u00fcne yol a\u00e7abilir. Bu etkiyi g\u00f6steren b\u00fct\u00fcn maddelere zehir denirse de, bir canl\u0131n\u0131n dokular\u0131nda olu\u015fan ve ba\u015fka bir canl\u0131ya zaran veren biyolojik zehirlerin TOKS\u0130N olarak adland\u0131r\u0131lmas\u0131 daha do\u011frudur. Zehirlenmelerin \u00e7o\u011fu dikkatsizlikten kaynaklan\u0131r ve \u00e7ok tehlikeli sonu\u00e7lar do\u011furabilir. \u00d6rne\u011fin bir tar\u0131m ilac\u0131n\u0131 ya da \u00e7ama\u015f\u0131r suyunu gazoz \u015fi\u015fesine koyarak saklamak b\u00fcy\u00fck bir d\u00fc\u015f\u00fcncesizliktir. Yanl\u0131\u015fl\u0131kla birinin onu i\u00e7ecek sanarak onu i\u00e7mesi \u00e7ok k\u00f6t\u00fc sonu\u00e7lar do\u011furabilir.Bu t\u00fcr kazalara f\u0131rsat vermemek i\u00e7in tehlikeli maddeleri \u00f6zel bi\u00e7im ve renkteki \u015fi\u015felerde saklamal\u0131, \u00fczerine mutlaka uyar\u0131c\u0131 bir i\u015faret koymal\u0131 ve \u00e7ocuklar\u0131n ula\u015famayaca\u011f\u0131 yerlerde ,hatta kilitli dolaplarda saklanmal\u0131d\u0131r.
\n \u0130nsanlar\u0131n zehirli maddeleri genellikle pek iyi tan\u0131mamalar\u0131 da zehirlenme nedenleri aras\u0131nda ikinci s\u0131ray\u0131 al\u0131r.\u00d6rne\u011fin \u00e7ocuklar k\u0131rlarda dola\u015f\u0131rken tan\u0131mad\u0131klar\u0131 bir mantar\u0131 yiyerek zehirlenebilirler.Bayat bal\u0131k, et ya da bakterilerin etkisiyle bozulmu\u015f herhangi bir madde de zehirlenmeye yol a\u00e7abilir.Ayr\u0131ca, az miktarda al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda insana yararl\u0131 olan baz\u0131 maddeler, \u00f6zellikle baz\u0131 ila\u00e7lar a\u015f\u0131r\u0131 dozda al\u0131nd\u0131klar\u0131 zaman zehir etkisi g\u00f6sterir
\n Zehirli bir maddenin etkili olabilmesi i\u00e7in mutlaka a\u011f\u0131zdan al\u0131n\u0131p sindirim yoluyla v\u00fccuda girmesi gerekmez.Borulardan s\u0131zan zehirli gazlar\u0131 ya da tutkal, ya\u011fl\u0131 boya, mazot gibi maddelerden yay\u0131lan buharlar\u0131 solumak da ayn\u0131 derecede tehlikelidir.Baz\u0131 kimyasal maddelerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u015fkollar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fanlarda, bu maddelerden havaya da\u011f\u0131lan toz ve dumanlar\u0131n solunmas\u0131 ya da zehirlerin deri yoluyla emilmesi nedeniyle zehirlenme belirtileri g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.Azar azar al\u0131nan zehir zamanla dokularda birikir ve a\u011f\u0131r zehirlenmelere yol a\u00e7ar. Bu nedenle bir\u00e7ok \u00fclke baz\u0131 maddelerin sanayide kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 yasaklam\u0131\u015f ya da \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumak \u00fczere al\u0131nmas\u0131 zorunlu \u00f6nlemleri yasa ve y\u00f6netmeliklerle belirlemi\u015ftir.
\n Zehirlerin v\u00fccuda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir giri\u015f yolu da deridir; zehirli bir y\u0131lan\u0131n \u0131s\u0131rmas\u0131, bir ar\u0131n\u0131n sokmas\u0131 ya da trakonyan\u0131n zehirli dikenlerini bat\u0131rmas\u0131 bunun en bilinen \u00f6rnekleridir. <\/p>\n
A)Zehirlenmelerin S\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131<\/p>\n
Sindirim, solunum ya da deri yoluyla v\u00fccuda giren zehirler, insandaki etkilerine g\u00f6re yak\u0131c\u0131,tahri\u015f edici,uyu\u015fturucu,say\u0131klama ya da \u00e7\u0131rp\u0131nmalara yol a\u00e7an zehirler olarak be\u015f gruba ayr\u0131labilirler.
\n Yak\u0131c\u0131 zehirler do\u011frudan do\u011fruya dokulara zarar veren maddelerdir.Bunlar aras\u0131nda S\u00fclf\u00fcrik asit, Hidroklorik asit(tuzruhu), nitrik asit(kezzap) ve karbolik asit(fenol) gibi asitler ile sodyum hidroksit ve amonyak gibi alkaliler say\u0131labilir.Bu maddeler deride de\u011fdi\u011fi yeri yakar, yanl\u0131\u015fl\u0131kla i\u00e7ildi\u011finde dudaklarda, a\u011f\u0131zda, bo\u011fazda,yemek borusunda ve midede a\u011f\u0131r yaralar a\u00e7arak \u00e7ok a\u011fr\u0131 verir, hatta hastan\u0131n \u015foka girmesine yol a\u00e7abilir.
\n \u0130yot, arsenik ve civa gibi bir\u00e7ok kimyasal maddenin yan\u0131 s\u0131ra bozulmu\u015f yiyecekler ile zehirli mantarlar da tahri\u015f edici zehirler grubundand\u0131r. Bu maddelerle zehirlenmenin ba\u015fl\u0131ca belirtileri \u015fiddetli kar\u0131n a\u011fr\u0131s\u0131, ishal, kusma ve \u015foktur. E\u011fer bu tip kimyasal maddeler a\u011f\u0131z yoluyla al\u0131nm\u0131\u015fsa a\u011fz\u0131n i\u00e7inde, bo\u011fazda ve g\u00f6\u011f\u00fcste de a\u011fr\u0131 duyulur.
\n Uyu\u015fturucu zehirler insanda bilin\u00e7 yitimine neden olur. Afyon, morfin gibi afyon t\u00fcrevleri ile genellikle uyku ila\u00e7lar\u0131n\u0131n bile\u015fimine giren barbit\u00fcratlar grubundan bir \u00e7ok madde bu etkiyi g\u00f6sterir.Bira, \u015farap gibi alkoll\u00fc i\u00e7eceklerdeki etil alkol ile kloroform da genellikle uyu\u015fturucu zehirler s\u0131n\u0131f\u0131ndan say\u0131l\u0131r.Bu maddelerden herhangi biri a\u015f\u0131r\u0131 miktarda al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda insan\u0131n g\u00f6zbebekleri \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcr, nab\u0131z at\u0131\u015flar\u0131 zay\u0131flar, solunumu yava\u015flar, bellek bulan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve uyuklaman\u0131n ard\u0131ndan bilincini yitirebilir.<\/p>\n
Say\u0131klama ya da hezeyan yaratan zehirlerin etkisindeki insan huzursuz ve tedirgindir, bir an yerinde duramaz ve ne dedi\u011fini bilmeden durmaks\u0131z\u0131n konu\u015fur. Ayr\u0131ca susama, a\u011f\u0131z kurumas\u0131, g\u00f6rme bulan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve g\u00f6z bebeklerinin a\u015f\u0131r\u0131 derecede b\u00fcy\u00fcmesi gibi belirtiler g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u00d6rne\u011fin g\u00fczelavratotundaki atropin denen madde bu gruptaki zehirlerdendir.
\n Striknin, siyan\u00fcr ve prusik asit gibi baz\u0131 maddeler ise zehirlenen ki\u015fide \u00e7\u0131rp\u0131nma n\u00f6betlerine yol a\u00e7ar. Etkisini \u00e7ok \u00e7abuk g\u00f6steren bu maddeler solunum kaslar\u0131nda ge\u00e7ici fel\u00e7 olu\u015ftudu\u011fu i\u00e7in hasta soluk alamaz. Bu durumda hi\u00e7 zaman kaybetmeden yapay solunum uygulamak gerekir.<\/p>\n
B)Zehirlenmelerde \u0130lk Yard\u0131m
\n Eskiden zehirli bir maddeyi i\u00e7en ya da yiyen ki\u015fileri kusturmak i\u00e7in, \u00f6rne\u011fin bir bardak \u0131l\u0131k suda iki ka\u015f\u0131k tuz eritilerek i\u00e7ilir ve zehrin kusmayla d\u0131\u015far\u0131 at\u0131l\u0131p midenin temizlenmesi sa\u011flan\u0131rd\u0131. Al\u0131nacak ikinci \u00f6nlem de hastaya zehrin etkisini gideren bir panzehir vermekti; \u00f6rne\u011fin asitten zehirlenenlere karbonat, alkali i\u00e7enlere limon suyu verildi\u011finde bu maddeler al\u0131nan zehrin etkisini giderebilir.
\n Ama ne yaz\u0131k ki her zehrin bir panzehri yoktur ve \u00e7o\u011fu zaman zehirlenmeye hangi maddenin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 bilinemez. Hastaya kusturucu bir kar\u0131\u015f\u0131m ya da ila\u00e7 i\u00e7irmek de yak\u0131c\u0131 zehirlerin mideden a\u011fza ve bo\u011faza yay\u0131larak daha \u00e7ok zarar vermesine neden olabilir.\u00c7\u00fcnk\u00fc kendi \u00fcretti\u011fi g\u00fc\u00e7l\u00fc asitlere dayan\u0131kl\u0131 olan mide, d\u0131\u015far\u0131dan gelen yak\u0131c\u0131 zehirlerden de \u00f6b\u00fcr dokular kadar etkilenmez.
\n Bug\u00fcn bir zehirlenme olay\u0131nda yap\u0131lacak ilk \u015fey, hastay\u0131 hemen en yak\u0131n doktora ya da hastaneye g\u00f6t\u00fcrmektir. Bu arada, hastan\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 zehrin bo\u015f kutusunu ya da \u015fi\u015fesini de birlikte g\u00f6t\u00fcrmek gerekir.
\nEskiden krallar\u0131n en b\u00fcy\u00fck korkular\u0131ndan biri zehirlenmekti. Bu nedenle saraylar\u0131nda bir “\u00e7e\u015fniciba\u015f\u0131” bulundurur ve yiyip, i\u00e7ecekleri \u015feyleri \u00f6nce ona tatt\u0131r\u0131rlard\u0131.Eski Yunan’da ise su\u00e7lulara verilen \u00f6l\u00fcm cezas\u0131 bir \u00e7anak “bald\u0131ran” zehri i\u00e7irmekti.\u00dcnl\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Sokrat da bu \u015fekilde cezaland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
ZEH\u0130R VE ZEH\u0130RLENME Bitkilerin ve hayvanlar\u0131n genellikle savunma amac\u0131yla \u00fcrettikleri baz\u0131 do\u011fal maddeler ile do\u011fada bulunan ya da insan eliyle \u00fcretilen \u00e7e\u015fitli kimyasal maddeler canl\u0131lar\u0131n fizyolojik i\u015flevlerini aksatabilir, hatta \u00f6l\u00fcm\u00fcne yol a\u00e7abilir. Bu etkiyi g\u00f6steren b\u00fct\u00fcn maddelere zehir denirse de, bir canl\u0131n\u0131n dokular\u0131nda olu\u015fan ve ba\u015fka bir canl\u0131ya zaran veren biyolojik zehirlerin TOKS\u0130N olarak adland\u0131r\u0131lmas\u0131 …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2273,2690,2693,2692,2691,2272],"class_list":["post-898","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-bitkiler","tag-biyoloji","tag-fenol","tag-kezzap","tag-tuzruhu","tag-zehir-ve-zehirlenme"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/898","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=898"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/898\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=898"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=898"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=898"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}