{"id":953,"date":"2011-06-06T10:50:22","date_gmt":"2011-06-06T07:50:22","guid":{"rendered":"http:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/\/?p=953"},"modified":"2011-06-06T10:50:22","modified_gmt":"2011-06-06T07:50:22","slug":"tsunami-nedir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/tsunami-nedir\/","title":{"rendered":"Tsunami Nedir?"},"content":{"rendered":"<p>\nJaponca&#8217;da &#8220;liman dalgas\u0131&#8221; anlam\u0131na gelen tsunami s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc; okyanus ya da denizlerin taban\u0131nda olu\u015fan deprem, volkan patlamas\u0131 ve bunlara ba\u011fl\u0131 taban \u00e7\u00f6kmesi, zemin kaymalar\u0131 gibi olaylar sonucu denize ge\u00e7en enerji nedeniyle olu\u015fan uzun periyotlu deniz dalgas\u0131n\u0131 temsil eder.<\/p>\n<p>Tsunami s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc, d\u00fcnya dillerine 15 Haziran 1896&#8217;dan sonra girmi\u015ftir. Japonya&#8217;da, 21000 ki\u015finin hayat\u0131n\u0131 kaybetti\u011fi B\u00fcy\u00fck Meiji Tsunamisi&#8217;nden sonra Japonlar&#8217;\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 yard\u0131m \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131yla d\u00fcnya dillerine kendili\u011finden yerle\u015fmi\u015ftir.<br \/>\nTsunamiden sonra olu\u015fan dalgan\u0131n di\u011fer deniz dalgalar\u0131ndan fark\u0131; su zerreciklerinin s\u00fcr\u00fcklenmesi sonucu hareket kazanmas\u0131d\u0131r. Derin denizde varl\u0131\u011f\u0131 hissedilmezken, s\u0131\u011f sulara geldi\u011finde dik yama\u00e7l\u0131 k\u0131y\u0131larda ya da daralan k\u00f6rfez ve koylarda bazen 30 metreye kadar t\u0131rmanarak \u00e7ok \u015fiddetli ak\u0131nt\u0131lar yaratabilir.<br \/>\nTsunami ilk olu\u015ftu\u011funda tek bir dalgad\u0131r ancak k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7erisinde \u00fc\u00e7 ya da be\u015f dalgaya d\u00f6n\u00fc\u015ferek \u00e7evreye yay\u0131lmaya ba\u015flar. Bu dalgalar\u0131n birincisi ve sonuncusu \u00e7ok zay\u0131ft\u0131r ancak di\u011fer dalgalar etkilerini k\u0131y\u0131larda \u015fiddetli bi\u00e7imde hissettirebilecek bir enerjiyle ilerlerler. Bu nedenle depremlerden k\u0131sa bir s\u00fcre sonra k\u0131y\u0131larda g\u00f6r\u00fclen yava\u015f ama anormal su d\u00fczeyi de\u011fi\u015fimi ilk dalgan\u0131n geldi\u011fini g\u00f6sterir. Bu de\u011fi\u015fim, arkadan gelecek olan \u00e7ok kuvvetli dalgalar\u0131n ilk habercisi de olabilir.<\/p>\n<p>TAR\u0130HTEK\u0130 EN B\u00dcY\u00dcK TSUNAM\u0130LER<br \/>\nOkyanus ya da deniz dibindeki depremlerin, volkanik hareketlerin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 tsunamiler tarihte bir\u00e7ok defa, pek \u00e7ok yeri y\u0131kt\u0131 ge\u00e7ti ya da tamamen haritadan sildi.<br \/>\n* 1 kas\u0131m 1755: Portekiz&#8217;in ba\u015fkenti b\u00fcy\u00fck Lizbon Depremi ile y\u0131k\u0131ld\u0131. Atlas Okyanusu dalgas\u0131 Portekiz, \u0130spanya ve Fas k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131 alt\u0131 metre y\u00fcksekli\u011finde s\u00fcp\u00fcrd\u00fc.<br \/>\n* 27 a\u011fustos 1883: Endonezya-Krakatao Yanarda\u011f\u0131 patlad\u0131, Java ile Sumatra k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131 s\u00fcp\u00fcren tsunami, 36 bin insan\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fc. Yanarda\u011f\u0131n patlamas\u0131 o denli \u015fiddetliydi ki d\u00fcnya g\u00f6k kubbeleri uzun geceler k\u0131z\u0131l lav k\u00fclleriyle \u0131\u015f\u0131ldad\u0131. Norve\u00e7li ressam Edward Munch, &#8217;20 bin kilometre \u00f6teden&#8217;, ba\u015fkent Oslo&#8217;da kas\u0131m 1883-\u015fubat 1894 aras\u0131nda geceleri parlayan g\u00f6\u011fe bakarak &#8216;\u00c7\u0131\u011fl\u0131k&#8217; resmini yapt\u0131.<br \/>\n* 15 haziran 1896: Sankriku Tsunamisi, Japonya&#8217;y\u0131 vurdu. Dini bayram i\u00e7in toplanan kitlenin \u00fczerine 23 metre y\u00fcksekli\u011finde \u00e7\u00f6ken tsunami 26 bin insan\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fc.<br \/>\n* 17 aral\u0131k 1896: ABD&#8217;de California-Santa Barbara Deniz Seddi&#8217;ni tsunami y\u0131kt\u0131. Ana cadde dalga alt\u0131nda kald\u0131.<br \/>\n* 31 ocak 1906: B\u00fcy\u00fck Okyanus&#8217;un deprem dalgas\u0131, Kolombiya&#8217;da Tumaco kentinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131, Ekvador-Rioverde ile Kolombiya-Mikay aras\u0131nda k\u0131y\u0131da t\u00fcm evleri y\u0131kt\u0131. 1500 ki\u015fi hayat\u0131n\u0131 kaybetti.<br \/>\n* 1 nisan 1946: Alaska Kuzey Burnu Deniz Feneri&#8217;ni be\u015f ki\u015filik personeliyle yutan tsunami, Hilo-Hawaii&#8217;ye y\u00fcr\u00fcyerek 159 insan\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fc.<br \/>\n* 22 may\u0131s 1960: 11 metre y\u00fcksekli\u011findeki tsunami, \u015eili&#8217;de bin, Hawaii&#8217;de 61 can ald\u0131. Dev dalga Pasifik&#8217;in \u00f6te yakalar\u0131na y\u00fcr\u00fcyerek Filipinler ve Japonya-Okinava Adas\u0131&#8217;n\u0131 sarst\u0131.<br \/>\n* 28 mart 1964: ABD-Alaska&#8217;da &#8216;Paskalya Hay\u0131rl\u0131 Cuma&#8217; tsunamisi \u00fc\u00e7 k\u00f6y\u00fc haritadan sildi. 107 ki\u015fi hayat\u0131n\u0131 kaybetti. Oregon ve California&#8217;da da 15 ki\u015fi \u00f6ld\u00fc.<br \/>\n* 16 a\u011fustos 1976: Pasifik tsunamisi Filipinler&#8217;in Moro K\u00f6rfezi&#8217;nde 5 bin can ald\u0131.<br \/>\n* 17 temmuz 1998: Papua-Yeni Gine&#8217;nin kuzeyinde yer sars\u0131nt\u0131s\u0131 dalgas\u0131 2 bin 313 insan\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fc, yedi k\u00f6y yok olurken binlerce insan evsiz kald\u0131.<br \/>\n* 26 aral\u0131k 2004: G\u00fcneydo\u011fu Asya&#8217;y\u0131 yedi \u00fclkede vuran 8.9 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki deprem ve dev dalgas\u0131, 11 binden fazla ki\u015finin hayat\u0131na mal oldu. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Japonca&#8217;da &#8220;liman dalgas\u0131&#8221; anlam\u0131na gelen tsunami s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc; okyanus ya da denizlerin taban\u0131nda olu\u015fan deprem, volkan patlamas\u0131 ve bunlara ba\u011fl\u0131 taban \u00e7\u00f6kmesi, zemin kaymalar\u0131 gibi olaylar sonucu denize ge\u00e7en enerji nedeniyle olu\u015fan uzun periyotlu deniz dalgas\u0131n\u0131 temsil eder. Tsunami s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc, d\u00fcnya dillerine 15 Haziran 1896&#8217;dan sonra girmi\u015ftir. Japonya&#8217;da, 21000 ki\u015finin hayat\u0131n\u0131 kaybetti\u011fi B\u00fcy\u00fck Meiji Tsunamisi&#8217;nden sonra &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[2852,2849,2851,2848,2850],"class_list":["post-953","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-atlas-okyanusu","tag-liman-dalgasi","tag-tarihteki-en-buyuk-tsunamiler","tag-tsunami-nedir","tag-volkan-patlamasi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/953","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=953"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/953\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=953"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=953"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=953"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}