\nPARALELLER VE MER\u0130DYENLER<\/p>\n
PARALEL DA\u0130RELER<\/p>\n
Ekvator\u2019a ve birbirine paralel uzand\u0131\u011f\u0131 kabul edilen \u00e7izgilerdir.<\/p>\n
Paralel Dairelerin \u00d6zellikleri:<\/p>\n
*Paralellerin ba\u015flang\u0131c\u0131 Ekvator\u2019dur ve en b\u00fcy\u00fck paraleldir. Yeri do\u011fald\u0131r.
\n*Bir paralel \u00fczerinde bulunan b\u00fct\u00fcn noktalar\u0131n Ekvator ve kutup noktalar\u0131na uzakl\u0131klar\u0131 e\u015fittir.
\n*Aralar\u0131ndaki uzakl\u0131k 111\u2019er km\u2019dir.
\n*Merkezden al\u0131nan 1\u02da lik a\u00e7\u0131 fark\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00e7izilirler.
\n*Enlemlerin belirlenmesinde yard\u0131mc\u0131 vas\u0131ta olarak kullan\u0131l\u0131rlar.
\n*Paralellerin derece de\u011ferleri, Ekvator\u2019dan kutuplara do\u011fru b\u00fcy\u00fcr.
\n*\u00c7evre uzunluklar\u0131 Ekvator\u2019dan kutuplara do\u011fru k\u0131sal\u0131r ve kutuplarda nokta \u015feklini al\u0131r. Bu nedenle, aralar\u0131ndaki alanlar da kutuplara yakla\u015ft\u0131k\u00e7a k\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcr.
\n*Paralel daireler meridyenlere diktir. <\/p>\n
\u00d6RNEK
\n Ayn\u0131 meridyen \u00fczerinde bulunan X ve Y noktalar\u0131 aras\u0131ndaki uzakl\u0131k 6438 km\u2019dir. X noktas\u0131 Ekvator \u00fczerinde oldu\u011funa g\u00f6re, Y noktas\u0131 hangi paralel dairesi \u00fczerinde yer al\u0131r.<\/p>\n
a) 26 b) 32 c) 44 d)58 e) 65 <\/p>\n
\u00c7\u00d6Z\u00dcM<\/p>\n
Y\u2019nin hangi paralel \u00fczerinde oldu\u011funu bulmak i\u00e7in 6438 km\u2019lik uzakl\u0131k 111 km\u2019ye b\u00f6l\u00fcn\u00fcr (6438:111) ve 58\u02da bulunur.<\/p>\n
Ekvator, d\u00fcnyay\u0131 iki e\u015fit par\u00e7aya ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 kabul edilen \u00e7izgiye denir. Ba\u015fka deyi\u015fle Kuzey ve G\u00fcney kutup noktalar\u0131na e\u015fit uzakl\u0131kta olan noktalar\u0131n birle\u015ftirilmesiyle elde edilen \u00e7izgidir.<\/p>\n
Ekvator\u2019un \u00d6zellikleri<\/p>\n
*En uzun paralel dairedir.
\n*Paralel dairelerin ba\u015flang\u0131c\u0131d\u0131r. (0\u02da Paraleli d\u00fcnyay\u0131 kuzey ve g\u00fcney olmak \u00fczere iki yar\u0131 k\u00fcreye ay\u0131r\u0131r.)
\n*G\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131 21 Mart ve 23 Eyl\u00fcl\u2019de dik al\u0131r.
\n*\u00c7izgisel h\u0131z\u0131n en fazla, yer\u00e7ekiminin en az oldu\u011fu yerdir.
\n*\u00dczerinde gece ve g\u00fcnd\u00fcz s\u00fcreleri her zaman e\u015fittir. <\/p>\n
MER\u0130DYENLER<\/p>\n
Yer\u2019in merkezinden al\u0131nan 1\u02da lik a\u00e7\u0131 fark\u0131yla \u00e7izilen ve bir kutuptan di\u011fer kutup noktas\u0131na (Yer\u2019in d\u0131\u015f\u0131ndan) uzand\u0131\u011f\u0131 kabul edilen \u00e7izgilerdir.<\/p>\n
Meridyenlerin \u00d6zellikleri<\/p>\n
*Meridyenler aras\u0131nda 1\u02da lik a\u00e7\u0131 fark\u0131 vard\u0131r.
\n*Her meridyen yar\u0131m \u00e7ember \u015feklindedir.
\n*360 adet meridyen yay\u0131 bulunur.
\n*Meridyenlerin ba\u015flang\u0131c\u0131 \u0130ngiltere\u2019nin Greenwich rasathanesinden ge\u00e7er (0\u02da meridyeni). Bu meridyene ba\u015f meridyen denir. Yeri do\u011fal de\u011fildir.
\n*Ba\u015flang\u0131\u00e7 meridyeninin do\u011fusundaki meridyenlere do\u011fu meridyenleri, bat\u0131s\u0131ndaki meridyenlere bat\u0131 meridyenleri denir.
\n*Meridyenlerin derece de\u011ferleri 0\u02da meridyeninden do\u011fu ve bat\u0131ya do\u011fru gidildik\u00e7e b\u00fcy\u00fcr.
\n*Bir paralel \u00fczerindeki b\u00fct\u00fcn meridyen aral\u0131klar\u0131 birbirine e\u015fittir.
\n*Meridyenler aras\u0131ndaki uzakl\u0131k sadece Ekvator \u00fczerinde 111 km\u2019dir. Bu uzakl\u0131k kutuplara do\u011fru azal\u0131r ve b\u00fct\u00fcn meridyenler kutuplarda birle\u015fir. (Meridyenlerin bu \u00f6zelli\u011fi Yer\u2019in Geoid \u015feklinde olmas\u0131n\u0131n sonucudur.)
\n*Her meridyenin tam kar\u015f\u0131s\u0131ndaki meridyene anti meridyen denir. \u00d6rne\u011fin 0\u02da meridyeninin antimeridyeni 180\u02da meridyenidir.
\n*180\u02da meridyeni tarih de\u011fi\u015ftirme \u00e7izgisidir.
\n*Meridyenler boylamlar\u0131n ve saatlerin (zaman\u0131n) belirlenmesinde kullan\u0131r\u0131.
\n*Meridyenler aras\u0131ndaki zaman fark\u0131 4\u2019er dakikad\u0131r.
\n*Paralelleri dik kesen meridyenlerin uzunluklar\u0131 birbirine e\u015fittir.
\n*Ayn\u0131 meridyen \u00fczerindeki yerlerde yerel saat de ayn\u0131d\u0131r.
\n*Ayn\u0131 meridyen \u00fczerindeki yerlerde, G\u00fcne\u015f 21 Mart ve 23 Eyl\u00fcl\u2019de ayn\u0131 anda do\u011far ve ayn\u0131 anda batar. Di\u011fer tarihlerde ise yerel saatler ayn\u0131 kal\u0131rken G\u00fcne\u015f\u2019in do\u011fu\u015f ve bat\u0131\u015f saatleri de\u011fi\u015fir. Bunun nedeni eksen e\u011fikli\u011fidir. <\/p>\n
ENLEM<\/p>\n
Yery\u00fcz\u00fcndeki herhangi bir noktan\u0131n ekvator\u2019a uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n merkezdeki a\u00e7\u0131 cinsinden de\u011ferine enlem denir.<\/p>\n
Ekvator\u2019a yak\u0131n (0\u02da – 30\u02da enlemleri aras\u0131) enlemlere al\u00e7ak enlemler, kutuplara yak\u0131n enlemlere de (60\u02da – 90\u02da enlemleri aras\u0131) y\u00fcksek enlemler denir. 30\u02da – 60\u02da enlemleri aras\u0131na ise, orta enlemler denir.<\/p>\n
Enlemin Etkileri<\/p>\n
*D\u00fcnya\u2019n\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f h\u0131z\u0131 (\u00e7izgisel h\u0131z) enlemlere ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fir. Kutuplara gidildik\u00e7e d\u00f6n\u00fc\u015f h\u0131z\u0131 azal\u0131r.
\n*Atmosferin kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 enleme g\u00f6re de\u011fi\u015fir.
\n*Ekvator\u2019dan kutuplara do\u011fru gidildik\u00e7e yer\u00e7ekimi artar.
\n*Gece-g\u00fcnd\u00fczlerin uzama ve k\u0131salma s\u00fcreleri enlemlere g\u00f6re de\u011fi\u015fir. Kutuplara yak\u0131n enlemlerde g\u00fcnd\u00fcz ve geceler daha \u00e7ok uzay\u0131p k\u0131sal\u0131r. Ayn\u0131 enlem \u00fczerindeki b\u00fct\u00fcn noktalarda g\u00fcnd\u00fcz s\u00fcreleri her zaman birbirine e\u015fittir.
\n*Enlemleri ayn\u0131 olan b\u00fct\u00fcn noktalar Ekvator\u2019a e\u015fit uzalk\u0131ltad\u0131r.
\n*G\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fme a\u00e7\u0131s\u0131, s\u0131cakl\u0131kler ve iklim \u00f6zellikleri enlemlere g\u00f6re de\u011fi\u015fir.
\nBuna ba\u011fl\u0131 olarak,<\/p>\n
1.Bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc
\n2.Tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri
\n3.Toprak yap\u0131s\u0131
\n4.Hayvan t\u00fcrleri
\n5.Akarsu rejimleri
\n6.Buzul alt s\u0131n\u0131r\u0131 ile orman, tar\u0131m ve yerle\u015fme \u00fcst s\u0131n\u0131rlar\u0131 enleme g\u00f6re de\u011fi\u015fir.
\n *Yerle\u015fme \u00f6zellikleri ve ya\u015fam bi\u00e7imleri enlemlere g\u00f6re de\u011fi\u015fir.
\n *S\u0131cakl\u0131k, ekvator\u2019dan kutuplara do\u011fru gidildik\u00e7e azal\u0131r.
\n *Kuzey Yar\u0131mk\u00fcre\u2019de g\u00fcneyden, G\u00fcney Yar\u0131mk\u00fcre\u2019de ise kuzeyden esen r\u00fczgarlar s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 art\u0131r\u0131r.
\n *Deniz ve okyanuslar\u0131n s\u0131cakluk ve tuzlulu\u011fu kutuplara gidildik\u00e7e azal\u0131r.
\n *Cisimlerin g\u00f6lge uzunlu\u011fu kutuplara gidildik\u00e7e artar. <\/p>\n
BOYLAM<\/p>\n
Bir noktan\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7 meridyenine uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n merkezdeki a\u00e7\u0131 cinsinden de\u011ferine boylam denir.<\/p>\n
Boylam\u0131n Etkileri<\/p>\n
Boylam\u0131n sadece zaman kavram\u0131na (yerel saatlere) etkisi vard\u0131r. Ba\u015fka deyi\u015fle boylamlar\u0131 ayn\u0131 olan noktalar\u0131n yerel saatleri de her zaman ayn\u0131 olur.<\/p>\n
Yery\u00fcz\u00fcndeki harhangi bir noktan\u0131n derece, dakika ve saniye cinsinden enlem ve boylamla belirlenmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ancak yery\u00fcz\u00fcndeki t\u00fcm noktalardan paralel ve meridyenler ge\u00e7mez. Paralellerle enlemler, meridyenlerle de boylamlar aras\u0131ndaki fark esas itibariyle bununla ilgilidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
PARALELLER VE MER\u0130DYENLER PARALEL DA\u0130RELER Ekvator\u2019a ve birbirine paralel uzand\u0131\u011f\u0131 kabul edilen \u00e7izgilerdir. Paralel Dairelerin \u00d6zellikleri: *Paralellerin ba\u015flang\u0131c\u0131 Ekvator\u2019dur ve en b\u00fcy\u00fck paraleldir. Yeri do\u011fald\u0131r. *Bir paralel \u00fczerinde bulunan b\u00fct\u00fcn noktalar\u0131n Ekvator ve kutup noktalar\u0131na uzakl\u0131klar\u0131 e\u015fittir. *Aralar\u0131ndaki uzakl\u0131k 111\u2019er km\u2019dir. *Merkezden al\u0131nan 1\u02da lik a\u00e7\u0131 fark\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00e7izilirler. *Enlemlerin belirlenmesinde yard\u0131mc\u0131 vas\u0131ta olarak kullan\u0131l\u0131rlar. …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[2889,2891,2887,2890,2888,2886,2885,2892],"class_list":["post-973","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-baslangic-meridyeni","tag-cizgisel-hiz","tag-ekvator","tag-geoid","tag-kutup","tag-meridyenler","tag-paralel","tag-yerel-saat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/973","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=973"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/973\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=973"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=973"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=973"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}