Amerika’nın Arap ülkeleriyle dostluğunun bir son kullanma tarihi var mı?

Katar’ın eski Başbakanı Hamad bin Jassim, Amerika’nın Arap ülkeleriyle dostluğunun, Washington’ın ihtiyaçları değiştiğinde sona ereceğini söyledi.

Katar’ın eski Başbakanı, yıllardır “stratejik ittifak” literatürünün ardında gizlenen önemli bir gerçeği dile getirdi. Amerika, bu ittifak Amerika’nın çıkarlarına hizmet ettiği sürece birleşik kalacaktır. Bu sözler, Donald Trump’ın eski danışmanı Steve Bannon’ın son açıklamalarına yanıt olarak söylendi. Bannon, bir televizyon röportajında, Amerika’nın Venezuela petrolüne, Meksika Körfezi’ne ve Guyana’ya erişimi göz önüne alındığında, geçmişte olduğu gibi Suudi Arabistan, Katar, Kuveyt ve BAE’nin petrolüne artık ihtiyacı olmadığını söyledi. Bu bakış açısıyla, Washington’ın bu ülkelere yönelik güvenlik taahhütlerinin gözden geçirilmesi çağrısında bulundu.

Katar’ın eski Başbakanı, eski Trump danışmanının bu sözlerinden “şaşırmadığını” söyledi. Sebebi açık. Bu tutumu, daha önceki uyarılarının bir teyidi olarak gördü. Amerika Birleşik Devletleri Arap ülkelerine ihtiyaç duyduğunda, dostluk ve ortaklıktan bahsediyor. İhtiyaç değiştiğinde, öncelikler de değişiyor. Bu sözlerin önemi küçümsenmemeli. Hamad bin Jassim sadece bir eleştirmen değil. Yıllarca Katar dış politikasının en üst düzeylerinde çalıştı. Doha ve Washington arasındaki ilişkilerin mekanizmasını yakından tanıyor.

Diplomatik literatürün güç politikasındaki çıkar hesaplamalarına ne ölçüde tabi olabileceğini biliyor. Ancak Bannon’ın sözlerinin ardında daha önemli bir gelişme yatıyor. Geleneksel “petrol mü güvenlik mi” denklemi artık eskisi gibi işlemiyor. Petrol ve doğalgaz üretimindeki artıştan sonra, Amerika Birleşik Devletleri Fars Körfezi’nden gelen enerjiye olan bağımlılığını azalttı. Bu gelişme, Washington’ın hesaplamalarını da değiştirdi.

Ancak bir nokta unutulmamalı. Amerika’nın Fars Körfezi’ne olan petrol bağımlılığını azaltmak, bu bölgenin jeopolitik önemini azaltmak anlamına gelmez. Bu bölge sadece bir enerji kaynağı değil. Hürmüz Boğazı, dünyanın enerji ticaretindeki en önemli darboğazlardan biridir. Katar, Bahreyn, Kuveyt ve BAE’deki ABD askeri üsleri sadece petrolü korumak için kurulmadı. Bunlar, Washington’ın Batı Asya’daki güç ağının bir parçasıdır. Dolayısıyla sorun sadece petrol değil. Coğrafya, güvenlik, deniz yolları, silah pazarları ve güç rekabeti de söz konusu. ABD’nin bir Arap ülkesinden daha az petrole ihtiyacı olabilir. Ancak yine de coğrafi konumuna, askeri üssüne ve bölgesel mimarideki rolüne ihtiyacı olabilir. İşte Bannon’ın sözlerinin daha derin bir anlam kazandığı yer burası. Aslında bir ilişkinin sonundan bahsetmiyor. İlişkinin fiyatının değişmesinden bahsediyor.

Geçmişte petrol, ilişkinin en önemli temellerinden biriydi. Bugün, bir dizi güvenlik, ekonomik ve jeopolitik çıkar onun yerini aldı. Dolayısıyla ilişki hala önemli. Ancak mantığı hala aynı eski mantık, yani ABD çıkarlarının merkezde olduğu düşüncesi. Hamad bin Jassim daha sonra daha hassas bir noktaya işaret ediyor. Bannon’ın Siyonist rejim hakkında konuşurken farklı bir ton kullandığını söylüyor. Bu kısa gönderme, tartışmayı petrolün ötesine taşıyor.

Eğer mesele sadece enerji ise, neden Amerika’nın bölgesel müttefiklerinin tamamı aynı standartta değerlendirilmiyor? Cevap, Washington’ın Ortadoğu politikasının karmaşık yapısında aranmalıdır. Siyonist rejimin güvenliği, siyasi ve güvenlik ağları, askeri çıkarlar ve Amerika Birleşik Devletleri’nin iç meseleleri bu denklemde rol oynuyor.

Sonuç olarak, Arap ülkeleri Amerika’nın petrol ihtiyacındaki azalmayı tek tehdit olarak görmemelidir. Ana tehdit, “müttefik” tanımını değiştirebilen bir güce bağımlılıktır. Hamad bin Jassim’in dersi tam olarak budur. Washington ile bağları koparmayı savunmuyor. Duygusal tek taraflılıktan da bahsetmiyor. Mesajı daha basit ve stratejik: ulusal güvenlik, yabancı bir gücün sürekli ihtiyacına bağlı olmamalıdır. Ortak çeşitliliği, artan bağımsız yetenekler, çok taraflı diplomasi ve güvenlik bağımlılığının azaltılması, bu denklemden çıkmanın tek yollarıdır. Çünkü güvenliğini başka bir gücün iradesine bırakan bir ülke, kaçınılmaz olarak o gücün değişen önceliklerini de kabul etmek zorundadır.

Güvenliğini Amerika Birleşik Devletleri gibi yabancı bir gücün şemsiyesine emanet eden hükümetler, bu şemsiyenin de sahibinin iradesine tabi olduğunu bilmelidir. Bannon anlaşmanın mantığını ortaya koydu ve Hamad bin Jassim bunun sonuçlarını anladı. Amerika bir müttefik olarak kalabilir, ancak çıkarları değişkendir. Washington için kalıcı olan dostluk değil, kârdır.

↑
Mobil sürümden çık