Qərbi Afrika ölkəsi Malinin simvolu olan Djenne Ulu Məscid, dünyanın ən böyük kərpic məscidi olmasının yanında təxminən min illik tarixi YUNESKO-nun Dünya Mədəniyyət Mirası siyahısında iştirak edir.
Maliyyənin ucqar guşələrindən Djenne bölgəsində olan məscid, köhnə Maliyyə Krallığının bölgəyə qazandırdığı ən əhəmiyyətli əsər olaraq Kara Kıta’daki bütün müsəlmanlar üçün əhəmiyyət daşıyır.
Djenne, Maliyyənin paytaxtı Bamako’nun şimalındakı separatçı Tuareg sərhəd olan Mopti bölgəsində iştirak edir. Bani çayının daşqın hövzəsində qurulan Djenne, yağış mövsümündə üç tərəfi sularla çevrili yarımada halına çevrilir.
Timbuktu’ya gedən ticarət rotası üzərində iştirak edən bölgədə İslamın ilk izləri 13. əsrdə görülməyə başladı. Beləcə bölgəyə xas vəsaitlə inşa edilən məscid eyni zamanda Məğrib arxitekturasının xüsusiyyətlərini daşıyır.
Qərbi Afrikadakı köhnə həcc yolu üzərində olan məscid, Djenneliler üçün olduğu qədər, Qərb Afrikalılar üçün də əhəmiyyətli bir mərkəz.
UNESCO tərəfindən 1988-ci ildə Dünya Mədəniyyət Mirası siyahısına alınan 13. əsrdən qalma kərpic quruluş, 18. əsrdə Fransanın, yüzdə 80i Müsəlman olan Maliyyədə işğalından sonra 1907-ci ildə təkrar inşa edilməyə başladı.
Djenne Ulu Məscid, “Sahel Sudanez” deyilən memarlıq tərzində “Banco” adı verilən silindrik kerpiçlerle kvadrata yaxın planlı dörd künc kərpic sütunların üzərinə oturdulmuş, konik formalı və sarmal minarələrə sahib. Kərpicdən edilən divarlara monte edilən yüzlərlə odun, yağış mövsümündə təmir körpüsü vəzifəsi görür. Heç bir dekorativ xüsusiyyət və bəzəmə ehtiva etməyən bu sadə strukturların ən əhəmiyyətli bəzək elementi yenə körpü vəzifəsini boynuna götürən bu odunlar olaraq gözə dəyir.
Dünyanın ən böyük kərpic quruluşu olan Djenne Ulu Məscid, Djenne Faray adı verilən ənənəvi yağ ilə qarışdırılan Djenne torpağından yaradılmış keyfiyyətli kərpicdən edildi.
Məscidi destekleye 99 kolon var və bu kolonların hər biri Allahın Quran-ı Kərimdə keçən bir adını daşıyır. Ancaq hansı adın hansı sütuna keçid aid olduğunu bölgənin irəli gələnləri xaricində kimsə bilmir.
Kərpic məscidin ventilyasiyası üçünsə “Ladis” deyilən 114 ədəd torpaqdan bişirilmiş bacaları istifadə edilir. Ventilyasiya bacası sayı da yenə Quran-ı Kərimin hər bir ayəsini təmsil edir. Motivlərlə bəzənmiş hər bir bacanın qapağı yağış mövsümündə bağlanılarkən ilin böyük bir hissəsini təşkil edən quraq mövsümdə funksiyasını yerinə yetirmək üzrə açılır.
Məscidin yerli dildə “Santavan” deyilən üç minaresinin hər biri dövrün kral və yoldaşlarını təmsil edir. Ortadakı böyük minarə məscidi inşa etdirən Kral İbrahimi simvollaşdırma edir. Böyük minarənin yanındakı iki kiçik minarə də Kralın yoldaşları Əl Farimata və Ummu Hulmus’ı təmsil edir. Məscid bu xüsusiyyətiylə Şah Cahan, həyat yoldaşı Ercümend Banu Begüm’ün doğum əsnasında ölümü üzərinə onun xatirəsinə etdirdiyi Hindistandakı Tac Mahalı xatırladır.
Region xalqı, 1996-cı ildə icazə alınaraq məscid içində moda çəkilişi edilməsi səbəbiylə artıq müsəlman olmayanların məscidə girməsinə icazə vermir.