Bosniyada 76 yaşındakı Hava Tatareviç , 22 il əvvəl Serblər tərəfindən qətl edilən həyat yoldaşı və altı olunun sümük qalıqlarına yeni çatdı
Bosniyalı 76 yaşındakı Hava Tatareviç’in döyüş əsnasında Serblər tərəfindən qətl edilən həyat yoldaşı ilə 6 oğlunun qalıqlarına , 22 il aradan sonra Tomaşitsa’daki toplu məzarda çatıldı.
Bosniyadakı müharibə zamanı Priyedor və ətrafında Serblər tərəfindən vətəndaş Boşnaklara istiqamətli işlənən qırğınların ağrısı aradan 22 il keçsə də hələ də davam edir. Qətl edilən yaxınlarının cəsədlərinə çatmaq və onlara bir məzar yeri hazırlamaq üçün səy göstərən ailələrin , ümidli ümidlərlə isə hələ davam edir.
Priyedor yaxınlarındakı Tomaşitsa’da keçdiyimiz aylarda olan toplu məzarda çıxardılan cəsəd qalıqlarından edilən DNT araşdırmalarında qurbanlardan bəzilərinin şəxsiyyətləri təyin olundu.
Hava Tatareviç , şəxsiyyətləri belirlenenlerden Senad ( 31) , Sead ( 29) , Nihad (24) , Zilhad (23) , Ziyad ( 20) və Nishad (18 ) qardaşlar ilə ataları Məhərrəm Tatareviç’ten ( 56) tam 22 ildir xəbər gözləyirdi.
Bosniya Herseqovinada acı və faciə simvolu halına gələn Hava Tatareviç’in 6 oğlu və həyat yoldaşı , 23 iyul 1992-ci ildə , Priyedor yaxınlarında olan Zetsovo kəndində , Serblər tərəfindən mərhəmətsizcə qətl edildi. Ailəsini ən son 1992-ci ildə Serb əsgərlər tərəfindən evindən alınıb aparılarkən görən ana Hava Tatareviç , 6 oğlu ilə yoldaşının tabutuna 20 İyulda təşkil ediləcək toplu cənazə mərasimində sarılabilecek .
Ana Hava Tatareviç , müharibə dövründə ailəsinin yaşadığı dramla əlaqədar etdiyi şərhdə , oğullarını ən yaxşı şəkildə yetişdirməyə çalışdığını və hər ana kimi , oğullarının iş və ailə sahibi olmasını ümid etdiyini söylədi.
Yaşlandığında uşaqlarının özünə göz qulaq olacağını , çalışamadığı vaxt uşaqlarının ona baxacağı xəyallarıyla yaşadığını ifadə edən Hava , “Amma 76 yaşında , bu evdə tək başıma qaldım , çünki Serblər , uşaqlarım Müsəlman deyə , yalnız fərqli inancdan olduqları üçün , onların yaşamaması lazım olduğunu düşündü ” dedi.
Ağlayaraq Senad , Sead , Nihad , Zilhad , Ziyad , Nishad və Məhərrəm adlarını sayıklayan ana Hava Tatareviç , hadisələrin yaşandığı o ” uğursuz gündə” , bütün ailənin günortan yeməyində toplandığını söylədi.
Birdən qapı səsi ilə irkildiklerini ifadə edən Tatareviç , “Masada otururduq. Əsgərlər gəlib ailəmi qəsəbəyə qədər apardılar. Ən qabaqda yoldaşım vardı , arxasında da 6 oğlum onu təqib edirdi. Dərhal geri dönəcəklərini söylədilər , lakin 5 gün keçməsinə baxmayaraq dönmədilər. Bu sırada Serb əsgərləri evləri soymağa , böyük və kiçik baş heyvanlarımızı çalmağa davam etdi “deyə danışdı.
Heç bir şəkildə təsəlli tapa bilmədiyini vurğulayan ana Hava Tatareviç , həmişə uşaqlarının başına bir şey gəlməyəcəyini ümid etdiyini , onların heç bir şəkildə günahkar olmadığını və bu səbəblə ürəyinin rahat olduğunu ifadə etdi.
Son dəqiqəyə qədər uşaqlarının həyatda olduğunu düşündüyünü vurğulayan Tatareviç , “Uşaqlarım yox , mən indi necə yaşayım ? Ən azı hamısının ölmədiyini düşünürdüm , indi isə başlarına nə gəldiyini bilirəm və çox çətin. İnanın , onları apardıqlarında həyatımdakı ən böyük şoku yaşadığımı düşünmüşdüm , amma indi yaşadığım ondan belə böyük ” şəklində danışdı.
Yaşadığı xoşbəxt zamanları xatırlayaraq özünü təsəlli etməyə çalışdığını yazan Tatareviç , o zamanlar yurd xaricinə gedərək tekstil məhsulları satın aldığını , onları Priyedor’da sataraq ailəsi üçün dolanışıq təmin etməyə, uşaqlarına daha yaxşı bir gələcək təqdim etməyə çalışdığını izah etdi.
Oğullarının və yoldaşının kimin tərəfindən qətl edildiyini bilmək istədiyini vurğulayan ana Tatareviç , ailəsinin qatillərinin yalnız Serblərin yaşadığı bölgədən olduğunu , lakin tam olaraq kim olduqlarını bilmədiyini söylədi.
Ana Tatareviç , yaşananların döyüş deyil , qırğın və soyqırım olduğunun vurğulayaraq , ” Uşaqlarımın qarşısında daha yaşayacaqları o qədər çox şey varkən öldürüldülər , həm də belə bir şeyi əsla etməyəcək olduğunu düşündüyümüz , birlikdə yeyib , içdiyimiz , ağrını və sevinci paylaşdığımız kəslər tərəfindən . Burada kimsə savaşmadı , yalnız əsgərlər gəlib günahsızları öldürdü. 10 uşağım vardı , geriyə yalnız 3 dənəsi qaldı “deyə danışdı .
Ana Hava Tatareviç , döyüşdə həyatda qalan qızının bir müddət əvvəl öldüyünü , geriyə qalan 2 oğlu Semir və Suad ilə digər qızı Senada’nın isə xaricdə yaşadığını ifadə edərək , uşaqlarının özünü ziyarət etdiklərini , lakin onların həyatlarına başqa yerlərdə davam etdiklərini açıqladı. Özünün isə , yaşadığı bütün ağrıya baxmayaraq , evləndiyi , ailə qurduğu və ən gözəl xatirələrini yaşadığı Zetsovo’ya döndüyünü qeyd etdi.
Qonşuları olan bəzi Sırplar’a uşaqların vəziyyəti ilə əlaqədar açıqca sual soruşduğunu da ifadə edən Hava Tatareviç , bunları dilə gətirdi:
“Kaş ki, uşaqlarımı öldürmeselerdi . Digər istədiyi hər şeyi etsələr , amma onları həyatda bıraksalardı . Serb qonşularımıza da uşaqlarımı kimin apardığını , onları kimin öldürdüyünü soruşdum amma cavab ala bilmədim. Ailəmin yarısından çoxunu apardıqdan 5 gün sonra , bizi də almağa gəldilər. Ən kiçik oğlumla məni Travnik şəhərinə apardılar , orada daha əvvəl akrabalarımızın yanına göndərdiyimiz bir qızımı və bir oğlumu tapdım. Digərlərinə nə olduğunu heç bilmirdim. ”
Travnik’e getmədən əvvəl , Priyedor şəhəri yaxınlığında Serb birlikləri qurulan Trnopolye toplama düşərgəsinə doğru yola çıxdıqlarını xatırlayan Tatareviç , o sırada uşaqlarının ac və susuz , güllələrin isə havada uçuşduğunu qeyd etdi. Serb əsgərlərinin mahnı və musiqi yoldaşlığında qeyd etmə etdiyini , çarəsiz Boşnaklar’ın isə əlindən yalnız ağlamaq gəldiyini ifadə edən Hava Tatareviç , bir qrup Boşnak ilə Travnik’e getməyi bacardıqlarını və bu şəkildə xilas söylədi.
Bu vaxt , Hava Tatareviç’in yaşadığı evin dərhal yanında , qətl edilən Senad və Sead’ın yaşadığı evin külləri var. Ana Hava Tatareviç , öldürülən Senad və Sead’ın uşaqlarının United States yaşadığını və yaz aylarında özünü ziyarətə gəldiklərini söylədi.
Ailəsinin qalıqlarının tapıldığını zaman , cəsədlərin parçalanmış olmasından qorxduğunu ifadə edən Tatareviç , “Amma cəsədlərin tək parça olduqlarını öyrənincə bir az rahatladım. Bu qədər böyük cinayət işləyənlər , haqq etdiklərini əlbəttə tapacaqlar. Mənim uşaqlarımı öldürənləri həm bu dünyada, həm də o biri dünyada ən ağır cəzanın gözlədiyinə dair ən kiçik bir şübhəm belə yoxdur . Ədalət ər və ya gec yerini tapacaq “dedi.
Hava Tatareviç , aradan keçən 22 il sonra , ən azından ailəsinin basdırılacağı yeri bildiyi , məzarlarını ziyarət edib bir dua oxuya biləcəyi üçün özünü dinc hiss etdiyini qeyd etdi.
Bu vaxt , Tatareviç’in həyat yoldaşı və uşaqlarının da olduğu qurbanlar üçün Priyedor şəhərində 20 İyulda toplu cənazə mərasimi təşkil ediləcəyi öyrənildi.