ÖdevlerSosyal Bilgiler Ödevleri

Volkanlar

Volkanlar (Yanardağlar) :
Ateş küredeki magmanın birbirinden uzaklaşan levhalar arasında oluşan çatlaklardan veya zayıf bölgelerden yeryüzüne çıkması sonucu oluşan yüzey şekline volkan veya yanardağ denir.
• Volkanların altında magmanın biriktiği yere magma odası denir.
• Magma odası ile yanardağın yüzeyi arasında kalan magmanın yeryüzüne çıkmak için izlediği yola kanal ya da baca denir.
• Magma magma odasında birikir ve buradan baca yardımıyla yeryüzüne çıkar.
• Magmanın yerkabuğundan yükselerek yüzeye çıkmasına yanardağ püskürmesi denir.
• Bacanın yeryüzüne açıldığı yere ağız denir.
• Baca ağzında patlama sonucu lavın yeryüzüne çıkması sonucu oluşan derin çukurlara krater denir. Boyutları ve derinliği çok büyük olan kraterlere kaldera denir.
• Yeryüzüne çıkan magmaya lav denir. Lavın soğumasıyla volkanik (püskürük = magmatik) kayaçlar oluşur.
• Volkan oluşumu sırasında volkan bacasından geçen magma kraterden dışarı püskürür. Sıcak ve akışkan olan lavlar dağın yamaçları boyunca akarken gaz toz kül ve volkan bombası (sert lav parçaları) gibi maddeler de büyük bir bulut oluşturur. Bu bulutun patlaması ile kül ve volkan bombaları çok yükseklere çıkar.
• Etrafa dağılan volkan gazı buhar karbondioksit ve diğer gaz ve tozlardan oluşur (ve çürük yumurta gibi kokar). (Patlamanın şiddeti ile etrafa kara bulutlar çöker).
• Volkanlardan çıkan bu gaz toz ve kül bulutu suyla karışırsa lahar denilen çamur akıntısı (nehri) oluşur.
• Bir yanardağın ne zaman patlayacağı kesin olarak belirlenemez. Volkan patlamaları genellikle depremler sıcak su kaynakları ve çamur kazanlarında hareketler (ve gayzerler) gibi yer etkinlikleriyle beraber görülürler. Püskürmelerden önce genellikle düşük şiddette depremler görülür.
a) Sıcak Nokta :
Volkanların çoğu levha sınırlarındaki levha hareketlerine bağlı oluşmasına rağmen bazı volkanlar levha sınırlarından uzak bölgelerde basınç etkisiyle oluşur. Magmanın yer kabuğuna uyguladığı basınç nedeniyle yeryüzüne çıktığı noktalarda da volkanlar oluşabilir.
Magmanın yer kabuğuna uyguladığı basınç nedeniyle yeryüzüne çıktığı ve volkanları oluşturduğu sıcak bölgelere sıcak noktalar denir.
Hawai adaları halen sıcak noktalar üzerinde bulunup sıcak nokta üzerinde oluşan volkanlara örnektir.
b) Volkanik Göller :
Sönmüş volkan kraterlerinin yağışlarla dolması sonucunda oluşan göllere volkanik göller denir. (Yeryüzünde pek çok volkanik göl vardır. Konya’da bulunan Meke gölü buna örnektir.)
NOT : 1- Genellikle püsküren ya da yeni gaz çıkışları veya beklenmedik deprem etkinliği gibi
hareketlilikler gösteren yanardağlara etkin yanardağlar denir.
Etkin olmayan ama her an hareketlenmesi ya da patlaması muhtemel yanardağlara uyuyan yanardağlar denir.
Bir daha püskürmesi mümkün olmayan yanardağlara sönmüş yanardağlar denir.
Bir yanardağın yaşam süresi birkaç aydan birkaç milyon yıla kadar değişebilir. Bu tür bir sınıflandırma yapmak insanların hattâ bazen uygarlıkların bile varlık süreleri göz önüne alındığında anlamsız görünebilir. Örneğin yeryüzündeki yanardağların birçoğu geçen birkaç binyılda birçok kez püskürmüşlerdir ama günümüzde herhangi bir etkinlik göstermemektedirler. Bu tür yanardağların uzun ömürleri göz önüne alındığında çok etkin oldukları söylenebilir. Ancak bizim ömürlerimiz düşünülürse etkin değildirler.
2- Dünyadaki Bazı Yanardağlar :
• Etna (Sicilya İtalya)
• Kilauea (Havai ABD) • Krakatoa (Rakata Endonezya)
• Mauna Loa (Havai ABD) • Mauna Kea (Havai ABD)
• Mount Baker (Washington ABD) • Erebus Dağı (Ross Adası Antarktika)
• Mount Hood (Oregon ABD) •Mount Fuji (Honshu Japonya)
• Mount Rainier (Washington ABD) • Mount Shasta (California ABD)
• St. Helens Dağı (Washington ABD) • Novarupta (Alaska ABD)
• Popocatépetl (Meksiko Meksika) • Surtsey (Surtsey adası İzlanda)
• Santorini (Santorini adası Yunanistan) •Tambora (Sumbawa Endonezya)
• Teide (Tenerif Kanarya Adaları İspanya) •Tungurahua (Ekvador)
• Vezüv (Napoli Koyu İtalya) • Llaima (Şili)
3- Evrendeki Bazı Yanardağlar :
Mars’taki yanardağlar : • Olympus Mons
• Arsia Mons
• Pavonis Mons
• Ascraeus Mons

Etiketler

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Göz Atın

Kapalı
Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı