Başbağlar Katliamı’nın 21.Yıldönümünü Hüzünle xatırlayarkən …
Axşam namaz vaxtıdır. Hoca gözəl səsiylə azan oxumaqda, kəndin kişilərinin bir hissəsi məscid həyətində dəstəmaz alarkən, bir hissəsi də dəstəmazlarını evlərində almış, məscidə doğru hərəkət etməkdə. Kənd səssiz; Hər günkinden daha sessiz.Hocanın oxuduğu azan səsi bir anda kəsilir. Kənddə bir çaxnaşma yaşanır və müəllimin səsi duyulmur artıq. Az əvvəlki romantiklik, bir anda, ağrıya və uşaqların və qadınların bağrışmalarına buraxır yerini.5 İyul 1993, Saat 20.30. Kəndin ətrafında və içində üz ətrafında gözü dönmüş insan pozması vəhşi canavar.
Saat 20.30 sıralarında müəllim əlində mikrofon, azan oxuyur. Hoca, arxasından gələnləri görmür. Azan daha bitmədən müəllimin peysərinə bir yumruq enir. Hoca arxasını dönüncə, əli silahlı xadimləri görür. Azan yarım qalmasın deyə “Buraxın azanı tamamlayım” desə də, dinletemiyor. Yaxa paça süründürülür. Eyni anda məsciddə mövcud olan camaat də çölə çıxarılır.
Məscidin içində olmayan kəndin kişiləri təsbit edilir. “Filan filanı gətirin” deyə əmrlər yağır. Quldurları axtardıqları insanları adla bilirlər. Sıravi bir basqın deyil bu. Xadimlər, evlərə dağılır, qadın, kişi, uşaq hamısını çölə çıxarırlar. Onsuz da Adil müəllimin oxuduğu axşam azanının birdən birə yarıda kəsilməsinə kənd xalqı bir məna verə bilməmişdir. Kəndin içində olan hərbiçilər, qısa müddətdə kənddə olan bütün insanları bir araya yığırlar.
Qırğını yaşayanlardan EA gördüklərini belə izah edir; “Axşam namazına duracaktık ki nəvəm gəldi. Anarxistlərin kəndi bastığını söylədi. Mən də dərhal qapını bağladım. Qapını bağlayarkən, məni gördülər. Gəlib qapını açmamız istədilər. Amma mən qapını açmadım. Döndü getdilər. Biz namazımızı qılıb dua etməyə başladıq. Pəncərədən baxdım ki qonşunun qapısını qırıb evdəki kişini çölə çıxardılar. Bir adamı başına tikdilər. Tüfəngi dayadılar və gözləməyə başladılar. Bir neçə nəfər gəldi, bizim qapını qırıb içəri girdilər və evdə kişi olub olmadığını soruşdular. Kişilərin evdə olmadığını söyləyincə, evin içinə girdilər. O sırada yanımda olan pulu onlara doğru uzatdım, bəlkə pulu alar da bir şey etmədən çıxıb gedərlər deyə. Pulu aldılar, tüfəngin ucuyla məni, gelinimi, torunumu itələyərək çölə çıxmağımızı istədilər. Çıxarkən geri döndüm ki otağa bomba qoyurlar. Çölə çıxdıqdan sonra evi atəşə verdilər. Məni apararlarkən itələdi və kaktılar. Xəstə və yaşlı olduğumu demiş də məni sürüklediler. Qadınların toplandığı yerə apardılar. Ətrafımıza bomba qoydular. Bir tərəfdən evləri və avtomobilləri yandırdılar. İçlərində qadın olan terrorist zinət əşyalarımı istədi. Olmadığını söyləyincə “Siz İstanbul Karagümrük’ten gəlirsiniz, sizin qızılım olmaz mı? “Dedi.
Baskın sıravi bir basqın deyil. Sanki qırğını reallaşdıranlar daha əvvəl kəndə bir neçə dəfə gəliblər. Belə ki kəndin bütün məhəllələrini və kənddə yaşayanları bilir, nə təsadüf ki İstanbuldan kəndə tətil üçün gələn qonaqların belə olduqları evlər təsbit edilə bilir. Və siz İstanbul Karagümrükten gəldiniz ifadəsini istifadə edə bilirlər. Kənddə olan qadınlardan F.P. yaşadıqlarını ağlayaraq belə izah edir; “xadimlərin, qapının qarşısından adla çağırıyorlardı kəndin insanlarını. Səlim Pato, sən gəl dedilər. Görümcemin oğluna, Rəcəb sen de gel, dedilər. Doğru məscidə dedilər. Mən içəridə pəncərənin qarşısında oturmuş dinləyirdim. Bir neçə xadim küçələrə düzüldü. A.Ç ‘yi çağırdı.Bu adam yanımızdakı mahalın kəndində otururdu. Bizdə dəryaz edirdi. Onu görüncə heyrətə düşdüm. Daha sonradan biz qadın və uşaqları da yığdılar. Dərənin yanında toplandıq. Başımıza bir qız, bir kişi xadim qoydular. Kişiləri də o biri tərəfə yığdılar. “Qanlı bir qırğına Başbağlar kəndi səhnə olurdu artıq. Bu dağ kəndində yaşayan insanlar, üstəlik çoxu da yaşlı, günahsız, günahsız olmalarına baxmayaraq, xain güllələrə hədəf olurdular. Artıq kənddə yanan evlərin atəşi və güllə səsləri eşidilirdi. Kənd sakinlərindən G.D. “Biz qadınları yığdıqları yerdə havaya uçuracaklarmış, Allah qurtardı bizi, dərəyə yığdıqlarından yanımıza bir şey qoydular. Biz radio var sanırıq. Nə konuştuğumuzu dinləmək üçün radio qoydular sanırıq. Aramızda səssiz səssiz danışırıq. Məgər bombaymış. Dərədən çıxmışıq, bomba partlamış. “Kəndin kişiləri kənar tərəfdə gülləyə dizilirken, qadınlar və uşaqlar dərə kənarında, yanlarına qoyulan bombadan xəbərsiz, hərbiçilər kəndi tərk etdikdən sonra dərədən ayrılırlar. Ayrılmasalar, kənddəki kişilərin aqibətinə qadın və uşaqlar da məruz. Xadimlər, şüarlar ataraq qanlı hərəkətlərini reallaşdırdılar. Qadınların və uşaqların ağlaşmaları və kəndin tamamilə yanması onlara sanki böyük bir zövq verirdi.