Kur'an ve Ehl-i Beyt Örneklemeleriyle Çocuk Terbiyesi Bölüm 77 / 79

Bedensel olmayan tembihler

Anne ve babaların, çoğu çocuklarının eğitimi için bedensel olmayan tembihlerden istifade etmektedirler. Mesela çocuğu karanlık bir odaya, bodruma, ambar veya evin sandığına ve hatta tuvalete kapatırlar. Bazen de küfreder, sert çıkışır ve kızarlar. Elbette bunlara benzer vahşice tembihlerin zararının bedensel tembihlerden daha az olmadığında tereddüt etmemek gerek.
Hz. Ali (a.s) şöyle buyurur: “Çoğu sözler hamleden daha serttir.”(340)
Belki de bu tembihler daha zararlıdır. Bu şekildeki tembihler çocuğun şahsiyetini sarsıp korku ve ıstıraba sebep olmaktadır. Bir yere kapatılan çocuğun, korkması sonucu sinirlerinin zayıflaması, ıstırap ve heyecana kapılması ve ömür boyu onun etkilerinden kurtulamaması çokça rastlanılan şeylerdir. Bazen korkudan kalp krizi geçirdiği de olmuştur. Bunun için anne ve babaların gerçekten bu tembihlerden uzak durmaları gerekir. Küfür etme ve kötü söyler söylemek haram olduğu gibi çocuğa kötü şeyler öğretir ve onu da bu kötü şeyleri yapmaya alıştırır.
Ama bazı bedensel olmayan tembihlerin bu zararları yoktur. Çocuktan küsme, onu gezi ve dinlenmeden mahrum etmek, misafirliğe ve yokuluğa götürmemek, bir öğün yemek veya meyveden mahrum etmek, harçlığını vermemek veya azaltmak, oyuna bırakmamak, ödev veya bazı ev işlerini yaptırmak ve buna benzer onlarca kolay ve tehlikesiz tembihler. Çoğu anne ve babaların çocuklarını cezalandırmak için böyle tembihlerden istifade ederler. Bu tembihler okullarda da az-çok yaygındır. Bu tembihler akıllıca ve doğru bir şekilde istifade edilirse çocukların eğitim ve terbiyesinde faydalı olmasıyla birlikte pek fazla zararı da yoktur. Tembihin eksikliği şudur: Genellikle çocuğun içten ve hakikaten ıslahına faydalı değildir; onda ıslaha karşı bir istek uyandırmaz. Tembihten korktuğu için görünüşte kötü iş yapmaktan kaçınması mümkündür. Ama kusuru kökten ıslah etmez, aksine, kusuru olduğu gibi içinde kalır ve başka bir yerde ortaya çıkıverir. Hatta tembih korkusundan karşısındakini kandırmaya, yalan söylmeye ve gösterişe başvurabilir. Ama her durumda bu tembihler yaygın olarak yapılmaktadır ve bir çaresi de yoktur. Bunlardan daha iyi istifade edilmesi için bazı noktaları hatırlatmakta yarar var:
1- Tembih ölçülü ve hesaplı olmalıdır. Gerektiğinden dışarı çıkılmamalıdır ve işlenen hatadan ağır olmamalıdır. Çünkü eğer çocuk tembihi kendisine karşı açılan bir savaş olarak kabul ederse karşılık vermesi, savunmaya kalkışması, tuğyan edip baş kaldırması mümkündür.
2- Tembih öyle bir şekilde olması gerekir ki çocuk anne ve babasını düşman bilmemeli ve muhabbetsizliğe uğradığını sanmamalıdır.
3- Çocuğu yapamadığı bir iş için azarlamayın ve tembih etmeyin. Çünkü onun bir kusuru yoktur. Bu durumda tembih edilirse ruhunda kötü etkiler bırakır.
4- Tembihlerin iyi sonuç vermesi için ara-sıra ve istisna bir şekilde yapılması gerekir. Çünkü eğer normal ve devamlı olursa çocuk yavaş yavaş tembihe alışır ve artık hiçbir etkisi olmaz.
Hz. Ali (a.s) şöyle buyuruyor: “Kınama ve azarlamada aşırı gitmek inata neden olur.”(341)
5- Çocuk niçin cezalandırıldığını anlaması ve başka yerlerde ondan öğüt alması için tembih belli şeyler hususunda yapılmalıdır, genel şeyler için değil. Çocuğu genel disiplinsizliği için değil de belli başlı bir işi için cezalandırın.
6- Kabahat türüne uygun bir tembih seçmeye çalışın. Örneğin, eğer matamatik ödevini yapmamışsa matamatik kitabını baştan sona yazdırmak yerine ona çözmesi için problem verin.
Eğer elbise ve çantasını dağıtmışsa misafirliğe bırakmamak yerine elbise ve çantasını yerine bırakmaya zorlayın. Eğer yemek hazırlamada size yardım etmemişse oyun ve istirahattan mahrum etmek yerine yemek yemekten mahrum edin. Eğer misafirlikte disiplinsizlik ve yaramazlık yapmışsa harçlığını azaltmak yerine misafirliğe bırakmayın. Eğer harçlığını boş yere harcamışsa misafirliğe bırakmamak yerine harçlık vermeyin. Eğer kalem ve silgisini dikkatsizliği yüzünden kaybetmişse, kalem ve silgisinin parasını harçlığından azaltın.
7- Tembihten sonra çocuğun kabahatini unutun, onun hakkında konuşmayın, görmezlikten gelin ve işi takip etmeyin.
Adamın birisi şöyle diyor: Çocuğum hakkında İmam Musa b. Cafer’e (a.s) yakındım. Bunun üzerine İmam (a.s), “Onu dövme, ondan küs, ama küsmeyi fazla uzatma” buyurdu.(342)
8- Eğer çocuğunu azarlamak istiyorsan onu başka çocuklarla karşılaştırma ve başkasını onun başına kakma. Çünkü bu yöntem çocuğu eğitme yerine onda kıskançlık duygusunu doğurur.
… Hatıralarında şöyle yazıyor: Çocukluk dönemimde babam beni çok azarlar ve tembih ederdi. Akrabalar ve yaşıtlarım içerisinde utandırıyor, onların yanında bana kızıyor ve azarlıyordu. Devamlı başkalarının işlerini başıma kakıyor ve beni küçümsüyordu. Babam beni küçümsediği kadar ben de inat ediyordum. Ders okumaya isteğim yoktu. Kendimi kabiliyetsiz bir çocuk sayıyordum. İş ve dersten soyumuştum. Her işten kaçıyordum. Babamın sürekli azarlamaları benim şahsiyetimi kırmıştı. Şimdi sönük, içine kapalı, işlerden kaçan, kinli ve kötümser bir kimseyim.
… Mektubunun bir bölümünde şöyle yazıyor: Çok yaramaz küçük bir kız kardeşim vardı. En küçük şey için küsüyordu. Yemeği beğenmiyor, hemen küsüyordu. Evdekiler onun nazıyla oynuyor ve yemek yemesi için yalvarıyorlardı. Evde yemezse okula gönderiyor ve bin bir çeşit yalvarışla yediriyorlardı. Ama annem buna karşıydı. O diyordu ki: Bu çocuğu kötü alışkanlığından kurtarabilmek için cezalandırmam gerekir. Bir gün istediğini yaptı. Kız kardeşim küstü ve kahvaltı yapmadan okula gitti. Annem, hiç kimsenin ona yemek götürmeye hakkı yok. Bırakın aç kalsın ve aç kalmanın tadını görsün, dedi. Hiç kimse ona yemek götürmedi. Öğleleyin eve döndü. Yemek yemesi için yalvarmamızı bekliyordu. Kimsenin ısrar etmediği gibi annem yemekleri onun elinin yetişmeyeceği yerlere bırakmıştı.
Her ne kadar sağı-solu gezdiyse birşey bulamadı. Açlık baskı yapmıştı. Bahçede tavuk ve horuz beslediğimiz küçük bir kümes vardı. Pencereden baktığımda kız kardeşimin yavaşca kümese girerek tavuklara düktüğümüz ekmek parçalarını yediğini gördüm.
O günden sonra kız kardeşimin küstüğünü görmedim. Bu tembihle annem, kız kardeşimin bu kötü alışkanlığını ıslah etmeyi başardı.

İçindekiler

Kur'an ve Ehl-i Beyt Örneklemeleriyle Çocuk Terbiyesi

  1. 1Giriş
  2. 2Takdîm
  3. 3Önsöz
  4. 4Anne ve Babanın Görevleri
  5. 5Eğiticilerin Duyarlılık ve Yardımlaşmaları
  6. 6Amel ile Terbiye Edin Dille Değil
  7. 7Ailevi İhtilaflardan Kaçının
  8. 8Anneliğin Başlangıcı
  9. 9Annenin Yemeğinin, Cenininin Sağlığındaki Rolü
  10. 10Annenin Yiyeceğinin Ceninin Ahlakındaki Tesirleri
  11. 11Annenin Yemek Programı
  12. 12Sigara İçmek
  13. 13Hasta Olursa
  14. 14Annenin Ruhi Durumlarının Cenin Üzerindeki Etkisi
  15. 15Hamile kadınlara tavsiye
  16. 16Temiz Hava
  17. 17Doğum Zorlukları
  18. 18Doğumdan Sonra
  19. 19Anne Sütü En İyi Yiyecek
  20. 20Süt Yardımcısı
  21. 21Anne Sütü Yasak
  22. 22Süt Verme Programı
  23. 23Annenin Sütü Olmazsa
  24. 24Sütten Kesme
  25. 25Kız mı erkek mi?
  26. 26İsim Koyma
  27. 27Temizlik ve Sağlık
  28. 28Onun Uykusuna ve Özgürlüğüne Engel Olmayın
  29. 29Hayatın En Hassas Dönemi
  30. 30Bebek ve Ahlaki Eğitimler
  31. 31Bebek ve Dini Eğitim
  32. 32Bağlılık Hissi
  33. 33Dışa Yönelmenin Başlangıcı
  34. 34Muhabbet
  35. 35Sevgi Gösterme
  36. 36Muhabbeti Buyruğunuzu Uygulatma İçin Araç Etmeyin
  37. 37Terbiyeye Engel Olmayan Sevgi
  38. 38Şımarık Çocuk
  39. 39Parmak Emme
  40. 40Korku
  41. 41Oyun
  42. 42Gösteriş
  43. 43Taklit
  44. 44Merak
  45. 45Bağımsızlık ve Kendine Güvenme
  46. 46Serbestlik
  47. 47İnat
  48. 48İş ve sorumluluğunu yerine getirme
  49. 49Doğruluk
  50. 50Sözünde Durmak
  51. 51Malîkîyet
  52. 52Cömert Yetiştirmek
  53. 53Hayır İşlerde Dayanışma
  54. 54Çocuklara İnsanları Sevmeyi Öğretiniz
  55. 55Adalet ve Eşitlik
  56. 56Çocuklara Saygı Gösterin
  57. 57Kendini Tanımak ve Hedefi Olmak
  58. 58Çocuk ve Aile İktisadı
  59. 59Kanuna Saygı
  60. 60Edeb
  61. 61Gasb ve hırsızlık
  62. 62Kıskançlık
  63. 63Öfke
  64. 64Ağzı bozukluk
  65. 65Başkalarını çekiştirmek
  66. 66Kusur aramak
  67. 67Çocukların uyumsuzluğu
  68. 68Arkadaş
  69. 69Çocuk ve Dini İnançlar
  70. 70Çocuk ve dini görevler
  71. 71Siyasi ve Sosyal Eğitim
  72. 72Radyo-Televizyon ve Çocuk
  73. 73Cinsel konular
  74. 74Kitap okumak
  75. 75Kusurlu çocuklar
  76. 76Bedensel tembihler
  77. 77Bedensel olmayan tembihler
  78. 78Takdir etme ve ödüllendirme
  79. 79Dipnotlar

Kitap sayfası

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir