İran, bu yıl satın alma gücü paritesine (SGP) göre dünyanın 18’inci büyük ekonomisi olacak.
IMF’nin Nisan 2010 Dünya Ekonomik Görünümü raporunda, SGP’ye göre 2010 yılında İran’ın gayrisafi yurtiçi hasılası’nın (GSYH) 858 milyar 652 milyon dolar, cari fiyatlarla ise 359 milyar 970 milyon dolar olması bekleniyor. Bu yıl SGP-KBMG’nin (kişi başına düşen milli gelir) 11 bin 395 dolar, cari fiyatlarla KBMG’nin ise 4 bin 777 doları bulacağı tahmin ediliyor.
Dünyanın dördüncü büyük petrol ve doğal gaz üreticisi, Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü’nde (OPEC) Suudi Arabistan’dan sonra ikinci büyük petrol üreticisi konumundaki İran, dünya petrol rezervlerinin yüzde 10,9’una ve doğal gaz rezervlerinin yüzde 16’sına sahip bulunuyor.
İngiliz petrol şirketi BP’nin ”Dünya Enerji İstatistikleri Haziran 2009” verilerine göre, 2008 yılı sonu itibarıyla İran’ın 137,6 milyar varil kanıtlanmış petrol rezervi bulunuyor. BP verileri, 2008 yılı sonunda İran’ın 29,61 trilyon metreküp (dünya rezervlerinin toplam yüzde 16’sı) kanıtlanmış doğal gaz rezervleri bulunduğunu ortaya koyuyor.
Dünyada doğal gaz rezervleri bakımından Rusya’dan sonra ikinci sırada yer alan İran, Türkmenistan’dan doğal gaz ithal ediyor, Türkiye’ye doğal gaz ihraç ediyor.
IMF’ye göre, bu yıl yüzde 3 büyümesi beklenen İran’da Merkez Bankası, işsizlik oranını Şubat 2010’da yüzde 11,5 olarak açıkladı. Nüfusun 75 milyonu aştığı tahmin edilen ülkede, 2007 yılı tahminlerine göre yoksulluk sınırı altında yaşayanların oranı yüzde 18’i buluyor. İstihdamın 25 milyonun üzerinde olduğu İran’da, enflasyon oranının ise bu yıl yüzde 10,8 olması bekleniyor.
İran’ın GSYH’sinin yüzde 45,2’si sanayi, yüzde 43,9’u hizmetler ve yüzde 10,9’u tarım sektöründen oluşuyor. Önceki yıl küresel finansal krizden doğrudan etkilenmeyen birkaç ülkeden biri olan İran’da, ekonomide önemli ağırlığı bulunan dini vakıflar bütçenin neredeyse yarısını oluşturuyor.
İran’ın başlıca ihracat kalemlerini, petrol ve doğal gaz (yüzde 80), kimyasal ve petrokimya ürünleri (yüzde 4), meyve ve kuruyemiş (yüzde 2), otomotiv (yüzde 2) ve halı (yüzde 1) oluşturuyor. İran, geçen yıl tahminlere göre 70,16 milyar dolar ihracat yaptı.
Önceki yıl verilerine göre, İran’ın en büyük ticari ortağı yüzde 24,3 ile AB ülkelerinden oluşuyor. AB ülkelerini, yüzde 15,3 ile Çin, yüzde 14,3 ile Japonya, yüzde 10,4 ile Hindistan, yüzde 6,4 ile Türkiye ve Güney Kore, yüzde 4,5 ile İtalya takip etti.
Geçen yıl 57,16 milyar dolar ithalat yapan İran’ın, sanayi ham madde ve ara malları ithalatı yüzde 46, sermaye malları ithalatı yüzde 35 ve diğer tüketim malları ithalatı ise yüzde 19 oldu. İran en fazla ithalatı 2008 yılı tahminlerine göre, yüzde 19,3 ile Birleşik Arap Emirlikleri’nden yaparken, bu ülkeyi yüzde 13 ile Çin, yüzde 9,2 ile Almanya, yüzde 7 ile Güney Kore, yüzde 5,1 ile İtalya, yüzde 4,3 ile Fransa ve yüzde 4,2 ile Rusya izledi.
İran’ın 31 Aralık 2009 tahminine göre toplam dış borcu 18,73 milyar dolar ve döviz rezervleri ise 81,31 milyar dolar oldu.
Orta Doğu ve Kuzey Afrika bölgesinde Mısır’dan sonra ikinci büyük nüfusa sahip olan İran’da, nüfusun yaklaşık yarısı 25 yaş, üçte ikisi 30 yaşın altındaki gençlerden oluşuyor.
İnsan kaynakları kapasitesini geliştirmek için 15 yıl önce kapsamlı bir eğitim programının başlatıldığı ülkede, eğitim olanakları ülkenin yoksul bölgelerine götürüldü ve eğitimin bütün seviyelerinde cinsiyet farkı azaltıldı. Bu sürede gençlerin okuma yazma oranı yüzde 86’dan yüzde 94’e çıkarken, özellikle kızların okuma yazma oranı ciddi artış gösterdi. Öyle ki üniversite seviyesinde eğitim gören kadın sayısı erkek sayısını aştı.
İran’da, son 20 yılda temel sağlık hizmetleri ile kırsal ve kentsel bölgelerde hastalık önleme çalışmalarına yoğunlaşarak sağlık alanında önemli gelişmeler kaydedildi.
İran, 2005 yılında gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 7,8’ini sağlığa ayırırken, Suudi Arabistan’da bu oran (2007) yüzde 3,4, Irak’ta (2007) yüzde 4,1 ve Türkmenistan’da yüzde 4,8 (2005) seviyesindeydi. İngiltere, 2005 yılında sağlığa gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 8,2’sini ayırdı.
İran’da, nüfusun büyük bölümünün yararlandığı sosyal sigorta, sosyal yardım ve afet yardım programı gibi 28 farklı sosyal koruma programı uygulanıyor. Bu programlar eğitim, iş arama yardımı, sağlık, işsizlik sigortası, engelliler, emekliler ile konut, gıda ve enerji sübvansiyonları gibi transferleri, rehabilitasyonu, yaşlılara bakım, evlilik ve cenaze yardımını kapsıyor.
