Geçen 21 Aralık Çarşamba günü İran İslam Cumhuriyeti’nin toz bulutları ile mücadele başlığı altında sunduğu kararname taslağı BM genel kurulunun ikinci komisyonunda oy birliği ile onaylandı.
Son yıllarda toz bulutları bölgede bazı ülkelerin en ciddi sıkıntılarından birine dönüşmüş bulunuyor. Bu sorun coğrafi sınır tanımıyor ve bölgede bir çok ülkede yaşayan insanların hayatını ciddi ölçüde etkilediği gözleniyor. Bu bağlamda sizler için kısa bir program hazırlayarak toz bulutları fenomenini irdelemeye çalıştık.
Son yıllarda başta Ortadoğu ülkeleri olmak üzere dünyanın bazı bölgelerde çevreyi tehdit etmeye başlayan en tehlikeli fenomenlerden biri toz bulutlarıdır. Toz bulutların insanların sosyal ve iktisadi yaşamının yanı sıra çevre üzerinde de olumsuz etki yapıyor. Toz bulutların insanların sağlığını, refah ve huzurunu olumsuz yönde etkiliyor. Toz bulutları ülkelerin verimli topraklarını tahrip ederek çöle çeviriyor, ormanları ve biyolojik çeşitliliği yok ediyor. Toz bulutları ayrıca ekonomik büyümeyi etkilediği gibi tarım arazilerinin verimlililiğini de düşürüyor.
Toz bulutları gerçekte rüzgarın toprak üzerinde yarattığı yıpranma ve erezyon ve çölleşme sonucunda yerden yükselen ve uzun mesafleri kateden oldukça küçük toz zerreciklerinden oluşan bir fenomendir. Toz zerreciklerini oluşturan rüzgar onları çok yükseklere kadar çıkarır ve gayet hafif oldukları için de uzun süre havada öylece kalabilir.
Uluslararası standartlara göre havadaki toz zerreciklerinin kentlerin üzerindeki havada miktarı her metreküpte 240 ila 260 mikrogram civarında olması gerekir. Ancak toz bulutları fenomeni bu miktarı arttırır ve hatta bazen standart seviyenin 15 katına kadar çıkarır. Aslında toz bulutlarının tehlikesini arttıran konu ise toz zerreciklerinin çeşiti ve kimyasal yapısıdır. Çünkü toz bulutları kentsel alanlarda üretilen kirleticilerle birleştiğinda daha da tehlikeli hale gelir.
Toz bulutları fenomeni solunum rahatsızlığı yaşayan insanlar için çok zararlıdır. Toz bulutları bitkileri de çok olumsuz etkiler. Toz bulutları bitkilerin yaprakları üzerinde oturarak fotosentez işlemini aksatır ve sonuçta bitki gelişmesi ve büyümesi için ihtiyaç duyduğu maddelerden mahrum kalır. Toz bulutları bitkilerin üremesini ve sonuçta meyve vermesini de olumsuz etkiler ve böylece bitki ürünleri azalır.
Gerçekte toz bulutları ekonomi üzerinde telafisi mümkün olmayan etki yapar, aynı zamanda sosyal bedelleri arttırır.
Kuşkusuz dünyanın çöl alanları ve kurak iklimlerinde toz bulutlarının ortaya çıkması doğal bir durumdur, ancak son zamanlarda Ortadoğu bölgesinde bulunan ülkeler çeşitli nedenlerden ötürü bu fenomenden büyük acı ve sıkıntı çekiyor. Bu ülkelere Irak, İran, Suriye, Kuveyt, Bahreyn, Arabistan, Türkiye ve BAE’ni örnek vermek mümkün. Uzmanlar toz bulutlarının çıkış noktası olarak bölgede kuruyan göletlere işaret ediyor ve buradan Irak’ın kuzeyinde esen rüzgarla birlikte atmosfere karışan tozun diğer ülkelere kadar yayıldığını belirtiyor.
Öte yandan BM raporları Mezopotamya bölgesinde 1950’li yıllardan 21. Yüzyılın başlarına kadar yaşanan ve devam eden değişikliklerin bölgede toz bulutları fenomenini arttırdığını gösteriyor.
BM raporlarına göre Türkiye’de Atatürk barajı gibi barajların inşaatı yüzünden Dicle ve Fırat ırmaklarının suyunun azalmasına ve Mezopotamya ovasının rutubet kaybına yol açtığı anlaşılıyor. Bu çevre faciası yüzünden onca büyük ve güzel göletten geriye 50 bin hektarlık tuzlu ve çorak topraklar geriye kaldı. Bu bölgede oluşan çöl yüzünden 2001 yılından beri toz bulutları fenomeni on kat arttı ve bölge ülkelerinde yaşayan milyonlarca insanın yaşamını olumsuz etkilemeye başladı.
Toz bulutları sorunu sadece Ortadoğu bölgesi ile sınırlı kalmıyor ve bu bölgeden başka Doğu Asya, Avustralya, Afrika ve Latin Amerika gibi bölgeler de bu sorunla uğraşıyor.
Toz bulutları hiç kuşkusuz en büyük çevre tehditlerinden biridir ve bertaraf edilmesi için çare düşünülmediği takdirde uzun vadede ve pek de uzak olmayan gelecekte devletlerin sağlık bakımından büyük bedeller ödemek zorunda kalacakları kesin sayılır. Öte yandan bu fenomen coğrafi sınır tanımadığından bu durumdan etkilenen tüm devletlerin el ele vererek sorunun çözümü için çare bulmaları gerekir.
İran son yıllarda toz bulutları fenomeni ile uğraşan ve bu sorunun bertaraf edilmesi için uluslararası camiaya sürekli çağrıda bulunan ülkelerden biridir. bu çerçevede bir süre önce Kenya’nın başkenti Nairobi’de düzenlenen zirvede İran çevre kurumu BM çevre kurumu UNEA’ya bir kararname taslığı sundu. Bu kararname İran temsilciliğinin uzun süre istişare görüşmelerinin ardından geçen 21 Aralık Çarşamba günü İran İslam Cumhuriyeti’nin toz bulutları ile mücadele başlığı altında sunduğu kararname taslağı BM genel kurulunun ikinci komisyonunda oy birliği ile onaylandı.
İran’ın BM daimi temsilcisi Golam Ali Hoşru konunun önemi hakkında yaptığı açıklamada, kararnamenin onaylanması toz bulutlarını evrensel bir sorun olarak kabul görmesine vesile olduğunu belirtti. Hoşru İran İslam Cumhuriyeti’nin bu taslağı BM genel kuruluna sunmasının sebepleri hakkında da yaptığı açıklamada, toz bulutları son yıllarda İran halkını özellikle ülkenin Batı ve Güneybatı bölgelerinde olumsuz etkilediğini ve insanların sağlığı, geçimi ve yaşamına ciddi derecede zarar verdiğini, İran halkı toz bulutlarının tesirlerinden acı çektiğini vurguladı.
İran’ın BM daimi temsilcisi Golam Ali Hoşru, İran İslam Cumhuriyeti’nin bu kararname taslağını BM’ye sunmasının amacı konusunda da şu değerlendirmede bulundu: İran İslam Cumhuriyeti bu kararnameyi sunmakla iki temel hedefi izlemek istiyor. İlkin başka ülkelerin ve bölgesel ve uluslararası kurum ve kuruluşların bu fenomenin hakkında bilgi sahibi olmadıkları için onları bu çevre sorunu hakkında bilgilendirmek ve toz bulutları insanların yaşamı üzerinde ne denli vahim izler bıraktığını anlatmak istedik. İkinci amaç ise toz bulutları ile bölgesel ve uluslararası işbirliği ile nasıl mücadele etmek gerektiğiyle ilgilidir. Çünkü toz bulutları coğrafi sınırları aşan bir sorundur ve kontrol edilmesi ve hafifletilmesi için yerel, bölgesel ve küresel işbirliği şart ve kaçınılmazdır. Bu yüzden onaylanan kararname de çeşitli bölümlerinde toz bulutları ile mücadele için bu tür işbirliğinin zarureti üzerine vurgu yapmıştır.
İran’ın BM daimi temsilcisi Golam Ali Hoşru açıklamasını şöyle sürdürdü:
İran İslam Cumhuriyeti’nin çabaları sonucunda toz bulutları ile mücadele meselesi başta sürdürülebilir kalkınma ve çevre olmak üzere ilgili bir çok uluslararası belgede ve özellikle sürdürülebilir kalkınma için 2030 gündemi adlı belgede yer almıştır. Yine son bir yılda İran’ın çabaları sonucunda BM’de toz bulutları ile mücadele için dört kararname onaylandı. Dolaysıyla şimdi toz bulutları ile mücadele üzerinde uluslararası konsensüs vardır ve toz bulutlarının yıkıcı tesirleri ve insanların yaşamına verdiği zararlar konusunda kamuoyu bilgilendirilmiştir. Bu doğrultuda bölgesel ve uluslararası işbirliğini arttırmak için kararname çerçevesinde bazı mekanizmalar öngörülmüştür. Toz bulutları ile mücadele için acil tedbirlerin uygulanması ve toz bulutları ile mücadele için bölgesel ve uluslararası düzeyde işbirliği bu mekanizmalardan bazılarıdır. Bu kararnameye göre BM ve ilgili kurumlarından toz bulutları ile mücadeleyi programlarına almaları isteniyor ve üye ülkelerden ve bölgesel ve uluslararası kurum ve kuruluşlardan da kararnamede yer alan maddeleri uygulamaları talep ediliyor.
Buna göre ve toz bulutları ile mücadele yönünde acil tedbirlerin uygulanma zarureti doğrultusunda iki acil eylem öngörülüyor. Bunların ilki BM ve çeşitli ajansların işbirliği ile toz bulutları ile mücadele konulu uluslararası bir zirve düzenlemektir ki bu zirvenin 2017’nin başlarında İran’ın başkenti Tahran’da düzenlenmesi öngörülüyor.
İkinci eylem yine toz bulutları ile mücadele çerçevesinde liderler zirvesi düzenlemektir ki bu da 2017 yılı için öngörülüyor. Bu zirvenin amacı toz bulutlarının sosyal, çevre ve iktisadi tesirleri ve halkın yaşamı üzerindeki etkileri ile mücadele yollarını ele almak ve bu fenomen ile mücadele için uluslararası düzeyde politikaları koordineli hale getirmektir.
Deneyimler çevre sorunlarının çözümü bölgesel ve uluslararası işbirliği gerektirdiğini gösteriyor. Kuşkusuz bu bağlamda BM bünyesinde onaylanan kararnamelerin bir an önce uygulanması toz bulutları sorununa çözüm üretme açısından önem arz ettiği gibi beşeri camianın sağlığı ve biyolojik çeşitliliğin korunması yönünde de önemli adım sayılabilir.
