İran Cumhurbaşkanı Birinci Yardımcısı Muhammed Rıza Aref, Avrasya Ekonomik Birliği’ndeki (AEB) İran rolünü güçlendirmeyi ve Orta Asya’daki önemli ortaklarla bölgesel iş birliğini genişletmeyi amaçlayan iki günlük ziyaretin başlangıcını kutlamak üzere üst düzey bir hükümet heyetinin başkanlığında Kırgızistan’da bulunuyor.
Aref, Perşembe günü yıllık Avrasya Ekonomik Birliği Başbakanlar Toplantısı’nın yapıldığı göl kıyısındaki tatil kenti Çolpon Ata’ya inerek, birliğin beş üye ülkesinin (Rusya, Kazakistan, Belarus, Ermenistan ve ev sahibi ülke Kırgızistan) liderleriyle bir araya geldi.
Aref, Kırgızistan’daki zirvenin ardından, İran’ın Batı’nın devam eden yaptırımları karşısında bölgedeki ekonomik varlığını güçlendirme stratejisinin temel direkleri olan transit, ticaret ve lojistik iş birliğine odaklanan üst düzey ikili görüşmeler için Kazakistan’ın başkenti Astana’ya gidecek.
Tahran’dan ayrılmadan önce Mehrabad Havalimanı’nda gazetecilere konuşan Aref, komşu ve bölge ülkeleri, özellikle Avrasya’daki ülkelerle ilişkilerin güçlendirilmesinin İran İslam Cumhuriyeti’nin en önemli dış politika önceliklerinden biri olmaya devam ettiğini vurguladı.
Bu ülkelerin birçoğuyla köklü kültürel ve tarihi bağları olduğunu belirten Aref, “Bu ortaklıklar, her alanda ilişkilerimizin seviyesinin yükselmesini gerektiriyor ve bunu geçtiğimiz yıl büyük bir başarıyla gerçekleştirdik” dedi.
Aref’in ziyareti, İran’ın bölgesel diplomasisi açısından kritik bir döneme denk geliyor. Tahran, 2024 yılında Avrasya Ekonomik Birliği’nde (AEB) gözlemci statüsüne kavuştu ve yetkililer, o tarihten bu yana blokla, enerji ve tarımdan lojistik ve madenciliğe kadar çeşitli sektörlerde gümrük vergilerini düşürmesi ve ticareti artırması beklenen bir serbest ticaret anlaşması imzaladı.
Çolpon Ata’daki zirvede, AEB liderlerinin bloğun son bir yıldaki performansını değerlendirmeleri ve İran gibi gözlemci ülkeler de dahil olmak üzere entegrasyonu derinleştirme mekanizmalarını görüşmeleri bekleniyor.
Aref’in ana oturumda bir konuşma yapması ve bölge başbakanlarıyla karşılıklı çıkarları görüşmek ve ikili anlaşmaları takip etmek üzere yan toplantılar düzenlemesi planlanıyor.
İran’ın Avrasya Birliği ile iş birliğinin son bir yılda önemli ölçüde arttığını belirten Aref, özellikle sınır koordinasyonu, ulaşım koridorları ve gümrük operasyonlarında güçlü bir iş birliğine dikkat çekti. “Şu anda İran’ın birliğe daimi üyeliğinin önünü açacak mekanizmalar üzerinde çalışıyoruz.”
Birinci başkan yardımcısına, sanayi, madenler ve ticaret bakanı, kabine sekreteri ve diğer üst düzey yardımcılar da dahil olmak üzere çok sayıda üst düzey yetkilinin eşlik etmesi, Tahran’ın Orta Asya ekonomileriyle daha yakın bağlar kurma konusundaki ciddiyetini gösteriyor.
Aref’in Kazakistan’da Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev ve önemli bakanlarla bir araya gelerek güneydeki İran limanlarını kuzeydeki Kazak pazarları ve demiryolu merkezleriyle bağlayacak transit projelerini görüşmesi bekleniyor. Bu, Hazar Denizi ve ötesinde daha verimli ticaret koridorları oluşturmaya yönelik bir adım.
İran ve Kazakistan, altyapı geliştirme, enerji ortaklıkları ve bölgesel istikrar konularında giderek daha fazla uyum sağlıyor. Her iki ülke de Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi’nin üyesi ve yetkililer, İran transit güzergahlarının daha geniş Avrasya lojistik ağlarına entegre edilmesini desteklediklerini ifade ettiler.
Aref’in seyahati, İran dış politikasında daha geniş bir değişimi yansıtıyor: Batı ile ilişkiler gerginliğini korurken, Tahran doğuya yönelerek ekonomik bağlantı, siyasi uyum ve stratejik özerkliğe vurgu yapan bölgesel ortaklıklara odaklanıyor.
Aref, ayrılmadan önce, “İran ekonomisinin geleceği bölgesel entegrasyonda yatıyor,” dedi. “Bu sadece diplomasi meselesi değil; ülke için gerçek ve sürdürülebilir ekonomik alternatifler inşa etmekle ilgili.”
