Fransa İçişleri Bakanı Laurent Nuñez, Cumartesi günkü gösterilere 550.000 kişinin katıldığını, bunların 110.000’inin Paris’te olduğunu söylerken, Fransa’nın en büyük sendikalarından biri olan CGT (Genel İşçi Konfederasyonu) ülke genelindeki katılım sayısını 800.000 olarak açıkladı.
Paris polisi rekor sayıda 855 tutuklama kaydetti. BFMTV’ye göre, Paris’in kuzeyinde bir protestocu kalp ve solunum durması sonucu hayatını kaybetti.
İlk saldırı şafak vakti, CNews, Europe 1 ve JDD’nin Paris’teki ortak genel merkezine yönelikti. Öğleden sonra polis, 500 ila 1000 kişilik kontrolsüz gruplarla ve ardından yağmacı dalgalarıyla karşı karşıya kaldı.
Marsilya’da bir kalabalık belediye binasına girdi ve Marianne’nin büstünü devirdi. Lyon’da bir turizm ofisi yakıldı. Limoges’da ise Belediye Başkanı Guillaume Guerin’in söylediğine göre, bir grup insan koçbaşı kullanarak 1883’te açılan ve iki dünya savaşından kurtulan belediye binasını ateşe verdi. 43 metrelik saat kulesi yıkıldı.
Merkez sağcı belediye başkanı Guerin, şehrinin polis memurlarının sokak yürüyüşüne gönderildiğini belirterek, “Belediye binasını koruyacak tek bir ulusal polis memurum bile yoktu” dedi.
Perakende ticaret grubu yaklaşık 1.500 dükkanın hasar gördüğünü belirtiyor. AFP, yağmanın planlı göründüğünü ve yaklaşık altı kişilik maskeli ve eldivenli ekiplerin önce güvenlik kameralarını devre dışı bıraktığını anlattı.
Place de la République’te protestocular Marianne heykelinin üzerine sarı bir yelek giydirdiler ve “Polis lise öğrencilerini sakatlıyor” yazılı bir pankart astılar.
Okul isyanı ve yakıt isyanı birleşti.
Fransa’da genellikle 15-18 yaş arası öğrencilerin eğitim gördüğü Créteil lisesindeki öğrenciler, öğretmen eksikliği, 32-36 kişilik sınıflar, yıpranmış binalar ve Parcoursup ile üniversiteye giriş platformuyla ilgili stres nedeniyle Eylül ortasında okulu abluka altına almaya başladılar.
Yaz boyunca sınıfların sıcaklığı 40 dereceye ulaşmıştı. 1 Ekim itibarıyla yaklaşık 3.700 liseden 1.027’si bu durumdan etkilenmişti.
15 Eylül’de balıkçıların Nice ve Sète limanlarını bloke etmesiyle ayrı bir isyan başladı. ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a karşı başlattığı savaşta Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasının ardından dizel yakıtın litre fiyatı rekor seviyeye, yaklaşık 2,41 euro’ya yükseldi.
Cumartesi günü, iki şikayetçi grup birlikte yürüyüş düzenledi; yürüyüşe üniversite öğrencileri, CGT sendikası üyeleri, öğretmen sendikaları, eski sarı yelekliler, çiftçiler, kamyon şoförleri, hemşireler ve iklim aktivistleri de katıldı.
Öğrenci temsilcileri eğitim için 10 milyar euro istiyor. Sendikalar ise Temmuz 2023’ten beri dondurulmuş olan ücret endeksinin dördüncü kez dondurulmasının ardından kamu sektöründe yüzde 6’lık bir zam talep ediyor.
Jean-Luc Mélenchon tarafından kurulan ve servet dağılımının yeniden düzenlenmesini ve kamu hizmetlerinin genişletilmesini savunan solcu bir parti olan La France Insoumise, hareketi yönetmeden desteklediğini söylüyor. Başbakanlık ofisi Matignon ise okul protestolarını parti ve müttefiklerinin bir operasyonu olarak nitelendiriyor.
Le Figaro’nun yaptığı bir ankete göre, katılımcıların yüzde 62’si öğrenci davasını haklı bulurken, yüzde 61’i partinin fazla müdahil olduğunu düşünüyor. Polisle çatışan maskeli gruplar ise herhangi bir talep yayınlamadı.
Polis binlerce çocuğu tutukladı, bazılarını ise sakat bıraktı.
Adalet Bakanlığı, 9 Ekim itibarıyla 6.877 gözaltı vakası kaydetti ve bunların %86’sı reşit olmayan çocuklardı. Bu rakam, Uluslararası Af Örgütü’nün tüm Sarı Yelekliler hareketi genelinde kaydettiği 11.203 vakanın %60’ından fazlasını zaten aşmış durumda. Polis denetleme kuruluşu 24 soruşturma yürütüyor.
Yaralanmalar oldukça çeşitli. 5 Ekim’de Lens’te 15 yaşında bir genç, bir el bombası nedeniyle sol elini kaybetti. Tours’da 16 yaşında bir genç, bir gözünün görme yetisini kaybetti. Saint-Ouen-l’Aumône’da ise 14 yaşında bir gencin çenesi parçalandı.
Cumartesi günü Saint-Étienne’de 17 yaşında bir gencin elini kaybettiği bildirildi ve İçişleri Bakanı Nuñez olayın nedenini doğrulamayı reddetti. Uluslararası Af Örgütü, kullanılan gücün orantısız olduğunu belirtti.
Nuñez, 7 Ekim’de okul protestolarında bir tür şok bombasının kullanımını askıya almıştı. Ancak 16 Ekim’de “şehir içi şiddet” gerekçesiyle bunların kullanımına yeniden izin verdi.
Genç göstericilere nasıl davranılması gerektiği konusunda İran gibi ülkelere sürekli ders veren bir hükümet, yukarıda açıklanan tutuklama istatistiklerini yönetiyor. Nuñez’in kendisi, Cumartesi günü 500’den fazla polis, jandarma ve itfaiyecinin yaralandığını bildirirken, Lecornu o gece 150 kişiden bahsetmişti.
Zayıflamış bir hükümet ve protestoların yurt dışına yayılması
Ipsos BVA-CESI anketine göre, Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un onay oranı rekor düşük seviye olan yüzde 15’te kaldı. Lecornu’nun olumlu oyları yüzde 22, olumsuz oyları ise yüzde 69 ve hükümeti 577 sandalyeli Meclis’in 211’ini elinde bulunduruyor.
10 yıllık tahvil getirisi Ekim ayı başlarında yüzde 5,03’e ulaşarak son yirmi yıldan fazla bir sürenin en yüksek seviyesine çıktı. Borç yaklaşık 3,6 trilyon euro ve gelecek yılki faiz ödemeleri en az 90 milyar euro olacak. Eurasia Group’tan Mujtaba Rahman, liberal demokrasi krizi, mali kriz ve gençlik krizinin aynı anda geldiğini öngörüyor.
Başbakan Lecornu, Fransa’nın “geri dönüşü olmayan bir noktaya” ulaştığını ve ülkeye “taraf seçme” zamanının geldiğini söyledi. Jean-Luc Mélenchon ise başbakanın “kaostan sorumlu” olduğunu belirtti.
Marine Le Pen, sosyal taleplerin “aşırı sol tarafından rehin alındığını” söylüyor. Ifop’a göre, 18 Nisan’daki ilk tur anketlerinde yüzde 35 ile önde olan Le Pen’i, Édouard Philippe yüzde 15 ve Mélenchon yüzde 14 ile takip ediyor.
Şimdiye kadar alınan önlemler küçük çaplı oldu. Başbakan Sébastien Lecornu, G7’nin 100 milyon varil dizel yakıtı serbest bırakma konusunda anlaşmasının ardından rezervlerden 10 milyon varil dizel yakıtı serbest bıraktı ve 3.000 yedek öğretmen sözü verdi.
Öğrenci liderleri bunu yetersiz buluyor. CGT, 5 Kasım için meslekler arası grev çağrısında bulundu ve itfaiyeciler 20 Ekim’e kadar grev bildirimi verdi. AFP, Cumartesi günkü olayları 2023 isyanlarından ve 2018 sarı yelekliler ayaklanmasından daha şiddetli olarak değerlendirdi.
Avrupa’nın diğer bölgelerinde ise Brüksel ve Liège’de polis göz yaşartıcı gaz ve tazyikli su kullandı.
Milano’da savaşlara ve artan yaşam maliyetlerine karşı düzenlenen yürüyüş, yağma ve kundaklama olaylarıyla sonuçlandı ve Başbakan Giorgia Meloni, “Gösteri yapmak bir haktır. Şehirlerimizi ateşe vermek ise bir hak değildir” dedi.
Lizbon’da on binlerce kişi konut ve ücret sorunları için yürüyüş düzenledi. HEC Paris profesörü Alberto Alemanno, Fransa’yı ortak şikayetleri olan ayrı hareketlerin merkezi olarak nitelendiriyor ve Yunanistan, Almanya ve Avusturya’da da ilk kıpırdanmaları görüyor.
Donald Trump, Truth Social’da “Fransa yanıyor” diyerek göçmenliği suçladı ve Paris’e “sınırlarınızı kapatın” çağrısında bulundu. Okullardan, dizel fiyatlarından veya bunların arkasındaki kendi seçtiği savaştan bahsetmedi.
6 Ekim’de Tahran, Fransa’nın büyükelçisini çağırdı. Dışişleri Bakanlığı sözcüsü İsmail Baqai, bariz bir çifte standart olduğuna dikkat çekerek, Fransız yetkililerin İran’daki huzursuzluğu “barışçıl bir ayaklanma” olarak nitelendirirken, iç öğrenci gösterilerini hızla suç teşkil eden “şehir şiddeti” olarak damgaladıklarını belirtti. Baqai, kundaklama ve polise yönelik saldırıların haklı gösterilemeyeceğini vurgulayarak, “Sorun çifte standarttır” dedi.
