HaberlerDünyaİranOrtadoğu

Özbekistan’ın Maskat’taki Üçlü Zirvede Yer Almasının Perde Arkası

Seyyid Abbas Arakçi, Seyyid Bedr el-Busaidi ve Bahtiyar Saidov’un Maskat’ta gerçekleştirdiği üçlü görüşme, bölgedeki siyasi ve ekonomik çevrelerin dikkatini çekti.

Yurt içindeki resmî medyanın ziyarete ilişkin haberleri daha çok bölgeler arası işbirliğinin geliştirilmesi ve Kuzey-Güney koridorunun güçlendirilmesi genellemelerine odaklanırken, Özbekistan’ın resmî kaynaklarında, bunlar arasında Dışişleri Bakanlığı’na bağlı Dunyo haber ajansı ile Taşkent ve Maskat merkezli haber-analiz sitelerinde yayımlanan belge ve raporların incelenmesi, bu üçlü yakınlaşmanın ekonomik, lojistik ve güvenlik hedeflerinin daha derin boyutlarını ortaya koyuyor.

Bu kaynakların incelenmesi, Özbekistan diplomasisinin başındaki ismin bu üçlü toplantıda bulunmasının tesadüfi ya da protokol gereği olmadığını, dört stratejik eksen üzerine kurulu olduğunu gösteriyor.

Diplomatik Eşzamanlılık; Taşkent ile Maskat Arasındaki Stratejik Ortaklıktan Tahran ile İstişareye

Özbek medyasında geniş yankı bulan ilk kilit nokta, bu üçlü toplantının Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev’in Umman Sultanlığı’na yaptığı resmî ve tarihi ziyaretle aynı zamana denk gelmesiydi.

Bahtiyar Saidov, Maskat’a yalnızca üçlü bir görüşme için gitmedi; ülkesinin iki günlük Umman ziyaretinde cumhurbaşkanına eşlik eden üst düzey siyasi ve ekonomik heyetin asli üyelerinden biri olarak bulunuyordu.

Özbek medyası UzDaily’de yayımlanan haberlere ve Taşkent hükümetinin resmî verilerine göre Mirziyoyev’in Maskat ziyareti iki ülke ilişkilerinde bir dönüm noktası oldu; taraflar ikili ilişkilerin düzeyini “stratejik ortaklığa” yükseltti ve çeşitli alanlarda 30’dan fazla işbirliği belgesi imzaladı.

Ziyaret sırasında Özbekistan ile Umman arasındaki ortak yatırım şirketi UzOman’ın sermayesi iki katına çıkarılarak 500 milyon dolara ulaştı ve iki ülkenin ortak proje portföyü 5 milyar dolar hedefine bağlandı.

Bu üst düzey Özbek heyetinin Maskat’ta bulunmasının Seyyid Abbas Arakçi’nin Umman ziyaretiyle aynı zamana denk gelmesi, Maskat’a Orta Asya’yı açık sulara bağlama eksenli üçlü bir girişime ev sahipliği yapma fırsatı doğurdu.

Coğrafi Çıkmazdan Kaçış; Umman Şirketi Asyad’ın Özbekistan Demiryolu Ağındaki Nüfuzu

Taşkent’in İran ve Umman ile üçlü müzakere masasına oturmasının ikinci ve en önemli nedeni, ülkenin özgün coğrafi konumunda yatıyor. Özbekistan, dünyada “iki kez karayla çevrili” olan yalnızca iki ülkeden biri. Bu nedenle Mirziyoyev hükümetinin ekonomik dış politikası, bu coğrafi kuşatmayı kırmaya ve en kısa ile en ucuz deniz yollarına ulaşmaya odaklanmış durumda.

Özbekistan Dışişleri Bakanlığı’nın resmî haber ajansı Dunyo.info’nun raporlarının incelenmesi, son Maskat toplantısının altyapısını oluşturan önceki bir stratejik adımı ortaya koyuyor.

Özbekistan Büyükelçiliği’nin resmî belgelerine göre bu yıl Haziran ayında Umman’ın büyük devlet lojistik holdingi Asyad Group, Özbekistan topraklarındaki iki büyük lojistik terminali ve kuru limanın, yani Universal Logistics Services ile Highway Logistics Center’ın kontrol hissesini satın aldı.

Kilit nokta şurada: Bu iki merkez tek başına Özbekistan’ın toplam demiryolu konteyner trafiğinin yaklaşık yüzde 25’ini yönetiyor.

Ayrıca UzDaily haber sitesi “Özbekistan’ın Küresel İhracatını Genişletmek İçin Umman Limanlarına Göz Dikmesi” başlıklı raporunda, Taşkent’in tarım, tekstil, kimya ve sanayi ürünlerini Afrika, Avrupa ve Asya pazarlarına ihraç etmek için ana merkez olarak Asyad Group’un deniz ağı ile Umman’daki Dekm, Sohar ve Salale okyanus limanlarını kullanmayı planladığını açıkladı.

İran; Taşkent Terminalleri ile Umman Okyanus Limanları Arasındaki Tekel Bağlantı Halkası

Özbekistan’ın bu toplantıdaki varlığının üçüncü ana ekseni, İran’ın bu lojistik zincirin tamamlanmasındaki eşsiz jeopolitik konumu.

Özbekistan Dışişleri Bakanlığı’nın resmî medyası ile Pravda analiz sitesinde yayımlanan analiz raporlarında da belirtildiği üzere, Umman’ın Özbekistan’ın kalbinde konteyner terminallerine sahip olması ve Umman Denizi’nde ileri limanları elinde bulundurması, güvenli, akıcı ve düşük maliyetli bir kara köprüsü olmadan pratikte ekonomik verim sağlamayacak.

Özbekistan’ın demiryolu ve karayolu hatlarını Umman limanlarına bağlamanın en kısa ve en ekonomik güzergâhı, İran’ın ulaşım ağından Uluslararası Kuzey-Güney Koridoru ve Aşkabat Anlaşması çerçevesinde geçiyor.

Bu temelde Taşkent yetkilileri, Umman ile milyarlarca dolarlık yatırımların sonuç vermesi için transit tarifelerinin uyumlaştırılması, Serahs sınırında gümrük işlemlerinin kolaylaştırılması, İran’ın güney limanlarına giden demiryolu hatlarının iyileştirilmesi ve yük transfer süresinin kısaltılması amacıyla Tahran ile doğrudan eşgüdüm gerektiğini çok iyi biliyor.

Maskat toplantısı gerçekte Ummanlıların Özbekistan topraklarındaki yatırımlarını İran’ın transit ağına bağlamaya yönelik operasyonel bir çabaydı.

Transit ve Güvenliğin Buluşması; Taşkent ile Maskat’ın Bölgesel Gerilimlere İlişkin Farklı Anlatısı

Bu toplantının dördüncü önemli boyutu, bölgesel güvenlik ve seyrüsefer emniyeti konusu. Ticari tartışmaların ötesinde Taşkent ve Maskat’ta yayımlanan resmî açıklamalar, bölgedeki siyasi ve güvenlik gelişmeleri dosyasının üç dışişleri bakanının istişarelerinin önemli bir bölümünü oluşturduğunu gösteriyor.

Özbekistan Dışişleri Bakanı Bahtiyar Saidov, Dunyo haber ajansı ile Qalampir.uz ve Yuz.uz gibi mecralarda yayımlanan resmî mesajında transit konusunun yanı sıra ülkesinin güvenlik kaygılarına açıkça değindi ve şunları yazdı: “Bu müzakereler sırasında ticari ve ekonomik ilişkilerin genişletilmesi, ulaşım ve lojistik alanında işbirliğinin geliştirilmesi ve mevcut transit kapasitelerinin etkin kullanımına ilişkin konuları ele aldık. Ayrıca bölgenin durumu hakkında görüş alışverişinde bulunduk ve mevcut gerilimlerin diplomatik araçlarla çözülmesi ile taraflar arasındaki diyaloğun sürdürülmesinin gerekliliğini vurguladık.”

Eş zamanlı olarak Umman Dışişleri Bakanlığı ve Maskat Daily gazetesi de resmî raporlarında, üç ülkenin dışişleri bakanlarının “uluslararası seyrüseferin kesintisiz işlemesinin ve piyasaların istikrarını korumak için ihracat ve ithalat operasyonları dahil deniz ticareti güvenliğinin sağlanmasının gerekliliği” konusunda hemfikir olduklarını belirtti.

Taşkent’in bakış açısından İran transit koridoru ile Umman limanlarına yapılan ağır yatırımlar, ancak Batı Asya’daki askerî gerilimlerin diplomasi yoluyla kontrol altına alınması ve Fars Körfezi ile Umman Denizi’ndeki seyrüsefer hatlarının güvenliğinin garanti edilmesi halinde istikrarlı getiri sağlayacak.

Bu temelde Özbekistan ile Umman’ın pragmatik dış politikasının İran’ın transit konumuyla aynı çizgide buluşması, Orta Asya’yı küresel piyasalara bağlayacak stratejik bir üçgen oluşturmuştur.

Başa dön tuşu
Bugün 19 Kasım 2026 (22) içerik yüklenmiştir.