
ABD’nin İran’a karşı yürüttüğü savaş, Trump yönetimini kesin bir zafer getirmeyecek bir anlaşmayı kabul etmek ya da askeri, ekonomik ve jeopolitik maliyetleri giderek artan bir savaşı sürdürmek arasında zorlu bir ikilemle karşı karşıya bıraktı.
ABD’nin İran’a karşı yürüttüğü savaş, Washington’ın önüne iki zorlu seçenek koyan bir aşamaya ulaştı: Trump yönetiminin kesin bir zafer olarak sunamayacağı bir anlaşmayı kabul etmek ya da ABD’nin askeri, ekonomik ve jeopolitik maliyetlerini çok daha fazla artırabilecek bir yolda ilerlemek.
Bu tablo, askeri bir çıkmazdan çok Beyaz Saray açısından giderek derinleşen bir stratejik tuzağa işaret ediyor. Zaman ilerledikçe bu tuzaktan çıkışın daha da zorlaşacağı değerlendiriliyor.
ABD merkezli The Hill dergisi, İran’a karşı yürütülen savaşın sonuçlarını ele aldığı analizinde Washington’ın karşı karşıya olduğu bu ikileme dikkat çekti. Analize göre Donald Trump yönetimi, hem ülke içinde hem de uluslararası alanda artan baskılarla karşı karşıya.
Cumhuriyetçilerin ara seçimlerde yaşadığı başarısızlık, enerji fiyatlarındaki yükseliş ve kamuoyunda artan memnuniyetsizlik, savaşın sürdürülmesinin Trump açısından siyasi maliyetini artırıyor. Bu koşullarda Trump, savaşın geleceğine ilişkin kararlarını artık yalnızca askeri hesaplamalara göre veremez. Çünkü savaşın sonuçları doğrudan ABD ekonomisi, iç siyaset ve yönetimin uluslararası itibarıyla bağlantılı hâle gelmiş durumda.
Washington’da görüş ayrılığı: Krizden nasıl çıkılacağı tartışılıyor
ABD’nin içinde bulunduğu durumun karmaşıklığını gösteren unsurlardan biri de karar alma mekanizmalarındaki savaşın geleceğine ilişkin görüş ayrılıkları.
Bir tarafta, İran teslim olana kadar saldırıların sürdürülmesini ve askeri baskının artırılmasını savunan şahin isimler bulunuyor. Bu kesime göre, somut bir kazanım elde edilmeden geri adım atılması yenilgiyi kabul etmek ve ABD’nin rakipleriyle müttefiklerine zayıflık mesajı vermek anlamına gelecek.
Diğer tarafta ise çatışmanın genişlemesi, ekonomik maliyetlerin artması, enerji piyasalarında istikrarsızlık yaşanması ve ABD’nin güç kapasitesinin aşınması konusunda uyarıda bulunan daha temkinli siyasetçiler ve karar alıcılar yer alıyor.
Bu kesimin yanıt aradığı temel soru şu: Washington daha fazla askeri saldırı düzenleyebilse bile hedeflediği siyasi sonucu elde edebilecek mi?
Bu ayrım büyük önem taşıyor. Çünkü askeri güç tek başına stratejik zaferi garanti etmiyor. Bir devlet savaş alanında operasyonel ve silah kapasitesi bakımından üstünlük sağlayabilir; ancak bu üstünlüğü karşı tarafın davranışlarını değiştirmeye, siyasi iradesini kabul ettirmeye veya kendi istediği düzeni kurmaya dönüştüremeyebilir.
Dolayısıyla ABD açısından temel mesele, saldırı düzenleme kapasitesi ile savaşın sonucunu belirleme gücü arasındaki mesafe hâline gelmiş durumda.
Savaşın maliyetleri: ABD ekonomisinden Çin’in küresel konumuna
Savaşın sonuçları askeri alanla sınırlı kalmadı. Enerji fiyatlarındaki artış ve küresel piyasalarda yaşanabilecek aksamalara ilişkin endişeler, çatışmanın ekonomik maliyetlerini Washington’ın hesaplamalarında belirleyici unsurlardan biri hâline getirdi.
Savaş uzadıkça ABD yönetiminin bu maliyetleri kamuoyuna açıklaması ve savunması daha da zorlaşacak. Özellikle de artan harcamalar ve ekonomik baskılar somut bir siyasi kazanımla desteklenemediği takdirde.
Öte yandan krizin devam etmesi, Tahran-Washington ilişkilerinin çok ötesinde sonuçlar doğurabilir. The Hill analizinde, savaşın ABD’nin uluslararası itibarına zarar vermesinin yanı sıra Çin’e yeni jeopolitik fırsatlar sunduğuna dikkat çekiliyor.
Bu durum, büyük güçler arasındaki rekabetin yalnızca askeri sahada yürütülmemesi bakımından önem taşıyor. ABD’nin ekonomik ve diplomatik kapasitesini, ayrıca stratejik odağını başka bir krize yöneltmek zorunda kalması, küresel rekabette Washington’ın göreli konumunu da etkileyebilir.
Aynı zamanda ABD’nin Körfez bölgesindeki Arap müttefiklerinin çatışmanın genişlemesine ilişkin endişeleri de Beyaz Saray’ın karar alma sürecini zorlaştırıyor. Güvenlikleri ve ekonomik istikrarları bölgedeki gelişmelerden doğrudan etkilenen bu ülkeler, gerilimin sürmesinden ve savaşın yayılmasından zarar görüyor.
Bu nedenle savaşın devam etmesi yalnızca İran ile ABD arasındaki ayrışmayı derinleştirmekle kalmayabilir, Washington’ın bölgedeki bazı ortaklarıyla koordinasyonunu da zorlaştırabilir.
Batık maliyet yanılgısı: Trump neden savaşı tırmandırabilir?
Bütün bu baskılara rağmen savaşı sona erdirmek de Trump açısından kolay bir karar değil. Bu noktada stratejik analizde önemli bir kavram olan “batık maliyet yanılgısı” (Sunk Cost Fallacy) öne çıkıyor.
Bu kavrama göre karar alıcılar, yalnızca gelecekteki maliyet ve kazançları değerlendirmek yerine, bugüne kadar harcanan kaynakları gerekçe göstererek başarısız bir süreci sürdürmekte ısrar edebiliyor.
Trump açısından, ABD kamuoyuna kesin bir zafer olarak sunulamayacak bir anlaşmayı kabul etmek, savaş için harcanan kaynakların sonuçsuz kaldığını itiraf etmek şeklinde algılanabilir. Bu durum, Beyaz Saray’ın askeri baskıyı artırmasına yönelik bir motivasyon oluşturabilir. Böylece daha yoğun saldırılarla karşı tarafın geri adım atmaya zorlanması ve Washington’ın zafer ilan edebilmesi hedeflenebilir.
Ancak bu hesap ciddi bir risk barındırıyor: Saldırıların şiddetinin artması, siyasi hedeflere ulaşma ihtimalini mutlaka yükseltmiyor. Aksine karşılıklı misillemelere, çatışmanın genişlemesine ve bölgesel ile uluslararası maliyetlerin artmasına yol açabilir.
Böyle bir durumda ABD’nin itibarını yeniden tesis etmek amacıyla alınan kararlar, ülkenin uluslararası konumunu daha da aşındırabilir.
Zafer ile yenilgi arasında değil, iki farklı maliyet arasında tercih
Bütün bu gelişmeler, Washington’ın önündeki seçeneklerin niteliğinin değiştiğini gösteriyor. ABD artık kesin bir zafer elde etmeye yönelik açık bir yolun karşısında değil. Bunun yerine, zor koşullarda bir anlaşmayı kabul etmek ile maliyeti giderek artan bir savaşı sürdürmek arasında seçim yapmak zorunda.
Olası bir barış anlaşması, ABD’nin bütün taleplerinin karşılanmadığı bir ortamda gerçekleşebilir. Ancak savaşın sürdürülmesi de Washington’ın istediği sonuçları elde edeceğini garanti etmiyor.
Burada dikkat çekilmesi gereken nokta, Trump’ın siyasi bir zafer olarak sunamayacağı bir anlaşmayla savaşın sona ermesinin ABD’nin bütünüyle yenilgisi anlamına gelmemesi. Aynı şekilde saldırıların devam etmesi de Washington’a stratejik zafer kazandırmayı garanti etmiyor.
Savaşın sonucunu değerlendirmede asıl ölçüt, düzenlenen saldırıların sayısı veya kullanılan silahların miktarı değil, tarafların siyasi hedeflerine ne ölçüde ulaşabildiği ve güç dengelerini ne ölçüde değiştirebildiğidir.
Bu açıdan Trump yönetiminin temel sorunu yalnızca savaşı nasıl sürdüreceği değil, maliyetleri askeri alanı aşarak ekonomi, iç siyaset ve ABD’nin küresel konumuna yayılan bu krizden nasıl çıkacağıdır.
Çıkış yolu zorlaştıkça Washington’ın olumsuz bir sonucu kabul etmekten kaçınarak çatışmayı tırmandırma ihtimali de artabilir. Ancak böyle bir yol, ABD’nin itibarını onarmak yerine stratejik kayıplarını daha da derinleştirebilir.
