Britanya’da yapılan son araştırmaya göre katılımcıların yüzde 78’i İsrail’i dünya barışı için ciddi bir tehdit olarak görüyor. Bu oran İsrail’in Batı kamuoyundaki desteğinin giderek zayıfladığını ortaya koyuyor.
Britanya’da yapılan son araştırmaya göre katılımcıların yüzde 78’i İsrail’i dünya barışı için ciddi bir tehdit olarak görüyor. Bu oran, İsrail’in Gazze’deki operasyonları ve bölgesel politikalarının Batı kamuoyundaki yansımalarıyla birlikte, ülkenin uluslararası meşruiyetine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıyor.
Britanya’nın, Filistin’de Siyonist projenin şekillenmesinin en önemli siyasi dayanaklarından birini oluşturan Balfour Deklarasyonu’nu yayımlamasının üzerinden bir asırdan fazla zaman geçti. Bugün ise aynı ülkenin kamuoyunun büyük bir bölümü İsrail’i dünya barışı için ciddi bir tehdit olarak görüyor. Bu değişim yalnızca bir Avrupa ülkesinin vatandaşlarının yabancı bir aktöre yönelik bakış açısının değişmesi anlamına gelmiyor. Aynı zamanda, Batılı güçlerin desteğine dayanarak politikalarını ve eylemlerini onlarca yıldır güvenliğini ve varlığını savunma hakkı çerçevesinde meşrulaştırmaya çalışan bir yönetimin uluslararası meşruiyetinin aşındığına işaret ediyor.
Britanya Ulusal Sosyal Araştırmalar Merkezi’nin (National Centre for Social Research) yeni anketine göre katılımcıların yüzde 78’i İsrail’i dünya barışı için ciddi bir tehdit olarak değerlendiriyor. Yaklaşık 20 yıl önce bu oran yüzde 48 seviyesindeydi. Söz konusu gösterge, 2024 sonbaharında yüzde 73’e yükselmiş, kısa süreli bir düşüşün ardından 2026 ilkbaharında yeniden artış göstermişti.
Aynı araştırmada katılımcıların yüzde 74’ü ABD’yi de dünya barışı için ciddi bir tehdit olarak nitelendirdi. Bu oran 2024 yılında yaklaşık yüzde 35 düzeyindeydi. İki verinin birlikte değerlendirilmesi, Britanya kamuoyunun yalnızca İsrail’in politikalarına değil, ülkenin başlıca destekçilerinin küresel istikrarsızlıktaki rolüne ilişkin de giderek daha olumsuz bir tutum benimsediğini gösteriyor.
Bu değişimin boyutlarını anlayabilmek için 2 Kasım 1917’ye dönmek gerekiyor. O tarihte dönemin Britanya Dışişleri Bakanı Arthur Balfour, hükümetinin Filistin’de Yahudiler için bir ulusal yurt kurulmasını desteklediğini ilan etti. Balfour Deklarasyonu yalnızca diplomatik bir açıklama değildi; Siyonist hareketin siyasi hedefinin dönemin büyük güçlerinden birinin desteğini alan bir projeye dönüşmesinde dönüm noktası oldu. Bu taahhüt, Britanya’nın Filistin üzerindeki manda yönetimi döneminde de siyasi ve hukuki bir statü kazandı. Londra, 1922-1947 yılları arasında bölgenin yönetimini üstlendi ve İsrail’in kuruluşuna zemin hazırlayan süreçte önemli rol oynadı.
Bu kararın üzerinden bir asırdan fazla zaman geçtikten sonra dikkat çekici bir tarihsel çelişki ortaya çıktı: İsrail’in kuruluşunun önünü açan ülkelerden biri olan Britanya’da bugün bu yönetime yönelik en geniş çaplı kamuoyu eleştirilerinden biri yaşanıyor. Bu değişimin yanıtını ise öncelikle İsrail’in kendi politikalarında aramak gerekiyor.
Gazze bu süreçte belirleyici bir dönüm noktası hâline geldi. İsrail’in 7 Ekim 2023’ün ardından başlattığı geniş çaplı askerî operasyonlar, yerleşim bölgelerinin büyük bölümünün yıkılmasına, hayati altyapının tahrip edilmesine, sağlık sisteminin önemli ölçüde çökmesine ve çok sayıda Filistinlinin yerinden edilmesine yol açtı. Gazze Sağlık Bakanlığı’nın verilerine göre operasyonların başlangıcından 27 Eylül 2026’ya kadar hayatını kaybeden Filistinlilerin sayısı 74 bini aştı. Yaralıların sayısı ise yaklaşık 175 bine ulaştı.
Yaşananların hukuki boyutu da İsrail’in uluslararası itibarını zayıflatan başlıca unsurlardan biri oldu. Birleşmiş Milletler Bağımsız Soruşturma Komisyonu, Eylül 2025’te İsrailli yetkililerin ve güçlerin Gazze’de soykırım işlediği sonucuna vardığını açıkladı; savaş suçları ve insanlığa karşı suçlara da dikkat çekti. Uluslararası Adalet Divanı ise Temmuz 2024’te yayımladığı danışma görüşünde İsrail’in işgal altındaki Filistin topraklarındaki varlığının devamını hukuka aykırı olarak nitelendirdi ve bu durumun sona erdirilmesi gerektiğini vurguladı.
Bununla birlikte kamuoyundaki değişimi yalnızca Gazze’den gelen görüntülere yönelik duygusal bir tepki olarak değerlendirmek mümkün değil. Temel mesele, Filistin’de yaşananların geçici bir olay değil; işgalin sürdürülmesi, yerleşimlerin genişletilmesi ve Filistinlilerin haklarının kısıtlanmasına dayanan uzun vadeli bir politikanın parçası olduğu yönündeki algının güçlenmesi. Gazze’de yaşananlar, bu politikaların boyutlarının ve sonuçlarının dünya kamuoyunun önüne daha belirgin biçimde gelmesine neden oldu.
İsrail’in askerî operasyonlarını Lübnan ve Suriye’ye genişletmesi ve İran’la doğrudan karşı karşıya gelmesi de bu algıyı güçlendirdi. Kamuoyundaki endişeler artık yalnızca Filistin meselesiyle sınırlı değil. İsrail’in güvenlik ve askerî politikalarının istikrar sağlamak yerine bölgedeki krizin yayılmasının başlıca etkenlerinden birine dönüşüp dönüşmediği sorusu da gündeme geliyor. Bir bölgesel aktörün adımları güvensizliği artırıyor ve çatışmaların genişleme ihtimalini güçlendiriyorsa, dünya güvenliğindeki rolüne ilişkin kamuoyu değerlendirmesinin değişmesi de kaçınılmaz hâle geliyor.
Bu süreçte ABD’ye yönelik olumsuz bakışın artması da dikkat çekici. Washington, onlarca yıldır İsrail’in en önemli siyasi ve askerî destekçisi oldu ve birçok krizde Tel Aviv’e yönelik uluslararası baskının hafifletilmesinde rol oynadı. Özellikle Gazze’deki gelişmeler sırasında bu desteğin sürmesi, Batı kamuoyunda şu soruyu daha güçlü biçimde gündeme getirdi: Büyük güçler, uluslararası düzen ve insan haklarından söz ettikleri kadar, bu ilkeleri müttefiklerine karşı da uygulamakta kararlı mı?
Elbette Britanya kamuoyundaki bu değişim, Londra’nın resmî politikasının tamamen değiştiği veya ülkenin İsrail’e verdiği desteğin sona erdiği anlamına gelmiyor. Hükümetler kararlarını hâlâ güvenlik, ekonomi ve stratejik ittifaklar gibi unsurları dikkate alarak alıyor. Ancak kamuoyundaki geniş çaplı tepki, İsrail’e destek vermenin siyasi maliyetini artırabilir ve gelecekteki hükümet kararlarını etkileyebilir.
Gerçek şu ki İsrail, onlarca yıl boyunca Batı dünyasının önemli bir bölümünde tarihsel gerekçelere ve stratejik ittifaklara dayanan bir tür siyasi ve diplomatik dokunulmazlıktan yararlandı. Ancak bugün bu siyasi sermaye ciddi biçimde aşınıyor. Britanya’daki anket, kamuoyunun İsrail’i değerlendirme ölçütlerinde yaşanan değişimin açık göstergelerinden biri.
Balfour Deklarasyonu ile bugünkü anket arasında bir asırdan fazla zaman bulunuyor. Ancak tarih bugün anlamlı bir çelişkiyle karşı karşıya: Bir zamanlar İsrail’in kuruluşunda rol oynayan bir ülke, bugün vatandaşlarının büyük çoğunluğunun bu yönetimi dünya barışı için tehdit olarak gördüğüne tanıklık ediyor.
Bu değişim, büyük güçlerin desteğinin bir yönetimin kuruluşuna zemin hazırlayabileceğini ancak ona sonsuz bir meşruiyet kazandıramayacağını gösteriyor. Uluslararası meşruiyet, tarihî bir deklarasyonun mirası değil; siyasi davranışların ve halkların haklarına bağlılığın sonucudur. İsrail ise bugün bu ölçüt karşısında her zamankinden daha derin bir meşruiyet kriziyle karşı karşıya.
