Çin ve Brezilya’nın Dolar hamlesi
Brezilya ve Çin hükümetleri 29 Mart Çarşamba günü ABD dolarının iki ülke arasındaki ticaretten çıkarılmasını öngören bir anlaşmayı duyurdular.
Bu anlaşma, Amerika’nın ekonomik alanda ana stratejik rakibi olan Çin ile Latin Amerika’nın en büyük ekonomisi olan Brezilya’ya, birbirleriyle olan ticaretlerinde gerek Çin yuanını gerekse Brezilya realini kullanma hakkı veriyor.
Brezilya Ticaret ve Yatırım Teşvik Ajansı yaptığı açıklamada, “Bu anlaşmanın maliyetleri düşürmesi, ikili ticareti teşvik etmesi ve yatırımı kolaylaştırması bekleniyor.”
Çin ve Brezilya, BRICS grubunun üyeleridir ve mevcutta da Brezilya, Çin’in en büyük ticaret ortaklarından biridir. Çin ile Brezilya arasındaki ticaretin değeri yalnızca 2022’de 150 milyar doları aştı. Brezilya ve Çin yetkilileri, bundan böyle iki ülke arasındaki döviz işlemlerinin Çin Sanayi ve Ticaret Bankası veya Brezilya İletişim Bankası aracılığıyla yapılacağını açıkladı. Kuşkusuz bu iki ülkenin ticari işlemlerinden doların çekilmesi haberleri, ABD’nin Latin Amerika’daki konumuna olduğu kadar doların küresel finansal sistemdeki konumuna da önemli bir darbe olarak değerlendiriliyor.
Uluslararası ticarette doların konumunu zayıflatmak ve Batı Asya’daki Amerikan siyasi etkisini azaltmak bu tür anlaşmaların etkileri arasında yer alır. Çin, Rusya, Suudi Arabistan ve Pakistan gibi bazı ülkelerle döviz ve milli paralar konusunda benzer bir anlaşmaya varmayı başardı. Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in Aralık 2022’de Suudi Arabistan’a yaptığı ziyaretin ardından iki ülke, Çin yuanı ile petrol takası konusunda anlaşmıştı. Ekonomik ve siyasi gözlemciler, son günlerde Çin ile Suudi Arabistan arasında imzalanan birkaç büyük petrol sözleşmesi göz önüne alındığında, bunun etkilerinden birinin uluslararası ticarette doların konumunu daha da zayıflatmak ve ABD’nin siyasi etkisini azaltmak olduğuna inanıyor. Batı Asya’nın yanı sıra Çin’in Çarşamba günü Brezilya ile yaptığı anlaşmanın ardından bu durumun daha da etkili olacağı, Amerika’nın Latin Amerika’daki siyasi nüfuzuna ve ekonomik hakimiyetine önemli bir darbe indirebileceği belirtilmelidir.
Dolar hala dünyanın en büyük rezerv para birimi olmasına rağmen ABD’nin bunu bir finansal silah olarak kullanması birçok ülkenin alternatif para birimlerine yatırımlarını çeşitlendirme hareketini hızlandırdı. Avrasya Ekonomik Birliği’ne üye ülkeler arasında ABD dolarını tüm finansal ve ticari işlemlerinden çıkarmaktadırlar. Özellikle ABD’nin son bir yılda Rusya’ya uyguladığı yaptırımlarla, yani Ukrayna savaşının başlamasıyla birlikte bazı ülkelerin dolara olan bağımlılığını azaltma hamlesi hızlanmış, bu arada Çin, Hindistan ve Türkiye gibi yaptırımlara katılmayan ülkeler Rusya’yla beraber millli paralarını ticarette kullanmak istiyor. Bu ülkeler Moskova ile işlemlerde ulusal para birimleri kullanma yaklaşımına sahiptir.
Rusya Merkez Bankası Başkanı “Elvira Naboilina”, ülkesinin ekonomisinin dolarsızlaşmasına yönelik hamlenin nedenlerinden biri olarak yaptırımları değerlendirdi ve şunları söyledi: “Küresel ortamın değiştiğini hissediyorum. Dünyada kademeli olarak çok para birimine sahip bir para sistemine doğru ilerliyoruz.”
Dünya ticaretinin büyük bölümünün artık dolar üzerinden yapıldığını göz önünde bulunduran Washington, bunu rakip ve düşman ülkelere saldırmak için bir baskı aracı olarak kullanıyor. Aslında, Amerika’nın doları araçsal olarak kullanması, her zaman mevcut uluslararası parasal ve finansal sisteme yönelik en önemli eleştirilerden biri olmuştur. Bu nedenle Rusya ve Çin, Hindistan ile birlikte ABD’nin düşmanca eylemlerine karşı birkaç yıldır dolara olan bağımlılıklarını azaltmak için çeşitli önlemler aldılar.
Avrasya Ekonomik Birliği üyesi ülkelerin ticari işlemlerde dolar dışındaki para birimlerini kullanacaklarını duyurmaları ile birlikte finansın ve küresel ekonominin dolardan arındırılması yönünde önemli bir adım daha atılmış oldu ve şimdi dünyanın iki önemli ülkesi gelişmekte olan ekonomiler olarak kabul edilen 20’ler grubu Brezilya ve Çin de benzer bir adım attı.
