Gazze Ateşkes Anlaşmasının Ayrıntıları, Hâlâ Çözülmemiş Bazı Temel Meseleler
ABD Başkanı Donald Trump, perşembe günü sabah erken saatlerde yaptığı açıklamada, İsrail ile Hamas’ın bu hafta Mısır’da gerçekleştirilen dolaylı görüşmelerde, Gazze’deki savaşı sona erdirmeye yönelik planının birinci aşamasının uygulanması konusunda anlaşmaya vardıklarını duyurdu.
Katar da ABD, Mısır ve Türkiye ile birlikte yaptığı açıklamada, tarafların savaşın sona ermesini, İsrailli esirlerin ve belirli sayıda Filistinli esirin serbest bırakılmasını ve insani yardımların Gazze’ye girişini öngören Gazze ateşkes anlaşmasının birinci aşamasına ilişkin tüm hükümler ve uygulama mekanizmaları üzerinde mutabık kaldıklarını belirtti.
Gazze’de Sağlanan Ateşkes Anlaşmasının Ayrıntıları
Söz konusu anlaşmanın hangi unsurları kapsadığına ilişkin olarak Katarlı “el-Arabi el-Cedid” internet sitesine konuşan üst düzey bir Filistinli kaynak, anlaşmanın ilk aşamasında 20 canlı İsrailli esirin toplu halde serbest bırakılmasını öngördüğünü ifade etti. İsrailli ölü esirlerin naaşlarının teslimi ise, İsrail’in Gazze Şeridi’nden kademeli olarak çekilmesiyle eş zamanlı biçimde tamamlanacak.
Kaynak, canlı esirlerin serbest bırakılmasının ateşkesin başlamasından 72 saat sonra gerçekleştirileceğini, ölü esirlerin naaşlarının ise işgal güçlerinin Gazze kent merkezlerinden ve sivil yerleşim bölgelerinden çekilmesinin ardından teslim edileceğini vurguladı.
Fransız Haber Ajansı’na konuşan, müzakerelere aşina bir başka Filistinli kaynak ise, canlı ve ölü İsrailli esirlerin serbest bırakılmasına karşılık, İsrail’in aralarında 250 müebbet hapis cezasına çarptırılmış tutuklunun da bulunduğu 2000’den fazla Filistinli esiri serbest bırakacağını; ayrıca 1700 kişinin de soykırım savaşı sürecinde Gazze Şeridi’nden gözaltına alınanlar olduğunu bildirdi.
Söz konusu kaynak, bugün öğleden sonra Mısır’da resmen imzalanması beklenen ateşkes anlaşmasının, ateşkesin ardından ilk beş gün boyunca her gün en az 400 yardım tırının Gazze’ye girişini garanti altına aldığını, önümüzdeki günlerde bu yardım miktarının artırılmasının planlandığını belirtti.
İkinci Aşama Görüşmelerinin Zamanlaması
Aynı kaynak, söz konusu anlaşmanın ayrıca Güney Gazze Şeridi’nden yerinden edilmiş kişilerin, uygulamanın başlamasının hemen ardından Gazze kentine ve bölgenin kuzeyine geri dönmesini de kapsadığını belirtti.
Hamas Hareketi, Trump’tan İsrail’i anlaşmayı tam olarak uygulamaya zorlamasını ve Tel Aviv yönetiminin mutabakata varılan hükümlerden kaçmasına veya süreci ertelemesine izin vermemesini talep etti.
Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Macid el-Ensari de tarafların Gazze ateşkes anlaşmasının birinci aşamasının uygulanmasına ilişkin tüm şartlar ve mekanizmalar üzerinde anlaştıklarını, bu aşamanın savaşın sona ermesine, esir takasına ve yardımların girişine olanak tanıyacağını, ayrıntıların ise daha sonra açıklanacağını bildirdi.
Hamas’ın üst düzey bir yetkilisi, Fransız Haber Ajansı’na yaptığı açıklamada, Trump planının ikinci aşamasına ilişkin müzakerelerin, birinci aşamanın uygulanmasının hemen ardından başlayacağını ifade etti.
Trump ise, tüm İsrailli esirlerin, ölüler dâhil, pazartesi günü iade edileceğine inandığını söyledi.
Üst düzey bir Filistinli kaynak da “el-Arabi el-Cedid”e yaptığı açıklamada, söz konusu anlaşmanın ABD, Mısır, Katar ve Türkiye’nin doğrudan garantörlüğü altında imzalandığını ve bu ülkelerin, her iki taraf anlaşma hükümlerine bağlı kaldığı sürece savaşın yeniden başlamasına izin vermeme taahhüdünde bulunduklarını belirtti. Ayrıca Trump, planının hukuki inceleme süreci tamamlandıktan sonra bu anlaşmayı resmen kalıcı ateşkes olarak ilan edecektir.
Şarm eş-Şeyh Anlaşmasının Çözülmemiş Ayrıntıları
Savaşın sona ereceğine dair umutlara rağmen, hâlâ çözülmeyi bekleyen bazı temel konular bulunmaktadır. Bu konular arasında, işgalci güçlerin çekilme takvimi, savaş sonrası Gazze Şeridi’nin yönetimi ve Hamas’ın geleceği yer almaktadır.
Savaşın bitiminden sonra Gazze’yi kimin yöneteceğine dair de hâlen net bir gösterge bulunmamaktadır. Özellikle Netanyahu, Trump ve Batılı ile Arap ülkeleri, Hamas’ın Gazze’nin idaresinde herhangi bir rol üstlenmesini açıkça reddetmektedir.
Trump planı, Filistin Özerk Yönetimi’nin kapsamlı reformlar gerçekleştirmesi koşuluyla yönetime dâhil olmasını öngörmektedir.
Diğer yandan, kaynaklar direnişin silahları konusunun hâlen çözülmemiş başlıca meselelerden biri olduğunu aktardı.
Bir Filistinli kaynak Reuters’a yaptığı açıklamada, “Siyonist işgal güçleri Filistin topraklarını işgal altında tuttukça, Hamas ve tüm direniş güçleri silahlarını asla teslim etmeyecek.” dedi.
Müzakerelere yakın iki kaynak da Reuters’a, belirsiz noktaların İsrail’in Gazze’den çekilme mekanizmasını içerdiğini, Hamas’ın ise esirlerin serbest bırakılmasına ve İsrail’in tam çekilmesine ilişkin net bir takvim talep ettiğini bildirdi.
Trump planını destekleyen Arap ülkeleri, bu planın nihayetinde bağımsız bir Filistin devletinin kurulmasına yol açması gerektiğini savunuyor. Ancak Netanyahu, böyle bir gelişmenin “asla” gerçekleşmeyeceğini dile getirdi.
Öte yandan, Hamas, Gazze Şeridi’nin kontrolünü Arap ve İslam ülkelerinin desteğiyle, Filistin Özerk Yönetimi’nin denetimi altında kurulacak teknokrat bir Filistin hükümetine devretmeye hazır olduğunu belirtirken, dış bir yönetim biçimini, özellikle eski İngiltere Başbakanı Tony Blair’in herhangi bir rol üstlenmesini, kesin bir dille reddetmektedir.
