İran, Afgan yetkililerle uluslararası işbirliği çağrısında bulundu.

İran İslam Cumhuriyeti’nin BM Büyükelçisi ve Geçici Maslahatgüzarı Gholamhossein Darzi, Afgan yetkililerle uluslararası işbirliğinin ülkedeki istikrarın sağlanması için hayati önem taşıdığını söyledi.

Darzi, Çarşamba günü (yerel saatle) Afganistan konulu BM Güvenlik Konseyi toplantısında yaptığı konuşmada, Afganistan’ın geniş bölgelerinde silahlı çatışma ve şiddetin önemli ölçüde azalmasının ve mevcut yetkililerin iktidara gelmesinden beş yıl sonra güvenlik durumunda göreceli bir iyileşmenin, korunması gereken önemli kazanımlar olduğunu söyledi.

İran’ın BM Büyükelçisi tarafından yazılan mektubun tam metni şu şekildedir:

Bismillahirrahmanirrahim

Açıklama

Sayın Gholamhossein Darzi

Büyükelçi ve Daimi Temsilci Yardımcısı

İran İslam Cumhuriyeti’nin Birleşmiş Milletler’e

BM Güvenlik Konseyi’nin “Afganistan’daki Durum” konulu bilgilendirmesinden önce

New York, 16 Eylül 2026

Sayın Başkan, bu toplantıyı düzenlediğiniz için teşekkür ederim.

 Öncelikle, Sayın Rabab Fatimah’ı Genel Sekreterin Özel Temsilcisi ve UNAMA Başkanı olarak atanmasından dolayı tebrik ederiz.

Bu önemli sorumluluğu yerine getirmesinde kendisine başarılar diliyorum.

Kendisiyle daha yapıcı ve yakın bir iş birliği yapmayı dört gözle bekliyoruz.

UNAMA, Afgan halkına yardım etmede, diyaloğu kolaylaştırmada, uluslararası yardımı koordine etmede ve Afganistan’a yönelik tutarlı ve koordineli bir uluslararası yaklaşımı teşvik etmede hayati ve vazgeçilmez bir rol oynamaktadır.

Afganistan halkına destek olma çabalarından dolayı Sekreterliğe ve UNAMA’ya teşekkür ederiz.

Bilgilendirici sunumları için sunum yapanlara teşekkür ederiz.

Genel Sekreterin son raporunu (S/2026/724) dikkate alıyoruz; raporda ekonomik istikrarın sağlandığına ve fiili yetkililerin yönetişimi ve ekonomik faaliyeti sürdürme çabalarına dikkat çekilmektedir.

Aynı zamanda rapor, Afganistan’ın acil insani ve ekonomik ihtiyaçlar, kadın ve kız çocuklarını etkileyen kısıtlamalar ve terörizmin sürekli tehdidi de dahil olmak üzere ciddi zorluklarla karşı karşıya kalmaya devam ettiğini belirtiyor.

Bu bağlamda, aşağıdaki noktalara değinmek istiyorum:

Birincisi: Fiili yetkililerin iktidara gelmesinden beş yıl sonra, Afganistan’ın büyük bölümünde silahlı çatışma ve şiddetin önemli ölçüde azalması ve güvenlik durumundaki göreceli iyileşme, korunması gereken önemli kazanımlardır. Ancak terör tehdidi devam etmektedir.

Afganistan ve bölgede faaliyet gösteren IŞİD-K ve diğer aş extremist gruplar, Afganistan ve komşu ülkeler için ciddi bir tehdit oluşturmaya devam etmektedir.

 Bu tehditle mücadele, sürdürülebilir ve güçlendirilmiş bölgesel iş birliğini gerektirmektedir.

Afgan yetkililerinin, topraklarının komşu ülkelere karşı terör eylemleri planlamak veya gerçekleştirmek için kullanılmasını önleme sorumluluğu bulunurken, uluslararası toplum ve bölge ülkeleri de Afganistan’ın terörle mücadele kapasitesini güçlendirmesine destek vermelidir.

İkinci olarak: Afyon haşhaşı ekiminde yaşanan önemli azalma da küresel ölçekte olumlu sonuçlar doğuracak önemli bir başarıdır.

Ancak raporda da vurgulandığı gibi, kırsal topluluklar üzerindeki ekonomik etkisi ciddi boyutlarda devam etmektedir.

Dolayısıyla, bu kazanımların kalıcı olmasını sağlamak için alternatif geçim kaynaklarına, kırsal kalkınmaya ve pazar erişimine yönelik sürdürülebilir yatırımlar şarttır.

Üçüncüsü: İnsani ve ekonomik durum son derece endişe verici olmaya devam ediyor.

Dış yardımların azalması, finansal ve bankacılık kısıtlamaları, sınırlı yatırımlar ve Afgan vatandaşlarının geri dönüşü, ülkenin ekonomisi ve kamu hizmetleri üzerinde ek baskı oluşturmuştur.

Raporda belirtildiği gibi, 2026 İnsani İhtiyaçlar ve Müdahale Planı ciddi anlamda yetersiz fonlanmış durumda olup, gerekli 1,7 milyar doların yalnızca %29,9’u (513 milyon dolar) finanse edilmiştir.

Bu nedenle insani yardım, ihtiyaç temelinde ve siyasallaştırılmadan sağlanmalıdır. Gıda, ilaç, sağlık hizmetleri ve diğer temel ihtiyaçlara erişim, siyasi mülahazalardan etkilenmemelidir.

Afganistan’ın mali kaynaklarına ve varlıklarına erişimini kolaylaştırmak için pratik düzenlemeler de yapılmalıdır; böylece bu kaynaklar Afgan halkını ve temel ekonomik ve kamu hizmetlerini destekleyebilir.

 Bu arada, sürdürülebilir bir toparlanma için ticaret, yatırım, istihdam ve ekonomik altyapıya daha fazla odaklanılması gerekiyor.

Dördüncüsü: Komşu bir ülke olarak İran İslam Cumhuriyeti, Afganistan’daki gelişmeleri yakından takip etmektedir.

Uzun süredir devam eden tarihi, kültürel ve insani bağlarımız ve bunların bölgesel barış ve istikrar üzerindeki doğrudan etkileri, sürdürülebilir etkileşim ve işbirliğinin önemini vurgulamaktadır.

İran her zaman pratik ve komşuluk ilişkilerine dayalı bir yaklaşım benimsemiştir.

On yıllarca süren yaptırımlara ve ekonomik baskılara, ayrıca son dönemde ABD’nin saldırgan eylemleri ve deniz ablukasına maruz kalmasına rağmen İran, milyonlarca Afgan vatandaşına ev sahipliği yapmış ve onlara eğitim, sağlık hizmetleri ve istihdam olanakları sağlamıştır.

İran, ticaret, transit, enerji, demiryolları ve tarım alanlarında Afganistan ile ekonomik işbirliğini genişletmeye devam etti.

Çabahar Limanı’nın kapasitesi ve Afgan tüccarlar için kolaylaştırma da dahil olmak üzere ticaret ve transit geçişin daha da geliştirilmesi, Afganistan’a bölgesel ve uluslararası pazarlara daha fazla erişim sağlayabilir.

Beşinci olarak: İstikrarın sağlanması ve Afganistan’ın sorunlarının ele alınması için fiili yetkililerle uluslararası işbirliğinin sürdürülmesi vazgeçilmezdir.

Yapıcı ve ilkeli diyalog, kadın ve kız çocuklarının hakları ile etnik ve dini topluluk üyelerinin hakları da dahil olmak üzere insan haklarının korunmasında ilerlemeyi teşvik etmenin en etkili yoludur.

Genel Sekreterin raporu, ilkeli ve pragmatik bir yaklaşıma dayalı kapsamlı bir yaklaşımın önemini vurgulamaktadır. İnsani, ekonomik, uyuşturucuyla mücadele ve yönetişimle ilgili zorlukların ele alınmasında yapıcı diyalog hayati önem taşımaktadır.

Son olarak: İran İslam Cumhuriyeti, Afganistan, bölge ülkeleri ve uluslararası toplum arasında devam eden diyalog ve iş birliğine verdiği desteği yinelemekte ve Afganistan’ın istikrarı ve sürdürülebilir kalkınmasını desteklemek amacıyla bölgesel ve ikili çabalara daha fazla katkıda bulunmaya hazır olduğunu belirtmektedir.

Teşekkür ederim.