İran ile Üç Orta Asya ülkesi arasında uluslararası koridor anlaşmasının imzalanması

Karayla Çevrili Ülkeler Toplantısı’nın çerçevesinde, Türkmenistan, İran, Özbekistan ve Kazakistan, Avaza’ya katılan ülkelerin koordinasyon konseyinin ikinci toplantısında, uluslararası ulaşım ve transit koridorunun oluşturulmasının nihai ek protokolünü ve anlaşmasını (Aşkabat Anlaşması) imzaladılar.

Bu olay İran, Umman, Türkmenistan ve Özbekistan hükûmetleri arasındaki anlaşmanın imzalanmasından 11 yıl sonra gerçekleşti. Anlaşmaya daha sonra Kazakistan, Katar ve Hindistan da katıldı, hâlbuki Pakistan’ın katılımı şu anda incelenmektedir.Türkmenistan Ulaştırma ve Haberleşme Ajansı Genel Müdürü “Mammethan Çakiyev”, Aşkabat’ın 12 uluslararası taşımacılık konvansiyonunu onaylayarak, ulaşım sektöründe geniş iş birliği politikasını izlediğini ve bunun Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından bu alanda 4 kararın onaylanmasıyla başladığını vurguladı.

Bu toplantıya katılanlar, uluslararası yol taşımacılığına katılanlar için vize kurallarının kolaylaştırılması, ikili yol taşımacılığının ve transit geçişin gelişmesinin önündeki engellerin kaldırılmasını incelediler.Daha önce ise İran Dışişleri Bakanı Ekonomik Diplomasiden Sorumlu Yardımcısı “Mehdi Seferi”‘ Türkmenistan hükûmeti Başbakan Yardımcısı ve Yakıt ve Enerji Kompleksi Başkanı Şahin Abdurrahmanov ile görüştü.

Bu görüşmede, İran üzerinden Azerbaycan’a Türkmenistan’ın başarılı gaz mübadelesi deneyimi nedeniyle, Tahran’ın resmî olarak Türkmenistan’dan komşu ülkelere su yakıtı transitini genişletmeye hazır olduğu belirtildi.Taraflar, iki ülkenin transit kapasitesini gerçekleştirmek için Türkmenistan’ın İran üzerinden Benderabbas ve Çabehar gibi ülkenin güney limanlarına erişimi konusunu ele aldı.

Bu hazırlıklar ve bölgedeki mevcut koşullar dikkate alındığında Aşkabat Anlaşması olarak bilinen uluslararası ulaşım ve transit koridorunun kurulmasına ilişkin anlaşmanın imzalanmasının, bu koridora üye olan üç Orta Asya ülkesi için büyük önem taşıdığı söylenmelidir.Çünkü uzun yıllar sonra ilk kez en kısa, en ekonomik ve en güvenli iletişim yolu ile sıcak ve açık uluslararası sulara bağlanabilmektedirler. Aslında Orta Asya ülkeleri en kısa sürede Güney ve Güneydoğu Asya ülkelerine ve tam tersi istikamette bu ülkelere bağlanma imkanını kazanmıştır.

Başka bir deyişle, İran’ın inisiyatifi ve Orta Asya cumhuriyetlerinin işbirliği ile denize kıyısı olmayan Orta Asya ülkeleri, bölgedeki en kısa, en güvenli ve en ekonomik rotadan ihtiyaç duydukları üretim ve tüketim pazarlarına doğrudan gitme fırsatı bulmuşlardır. Asya’nın uçsuz bucaksız kıtası birbirine bu koridor aracılığıyla bir birine tam olarak bağlanmaktadır.

Bu arada Hindistan ve Çin iki bağımsız ülke olarak bu pazardan en fazla faydayı sağlama imkanına sahiptir. Bu bağlamda, Hint altkıtası konularında uzman olan “Pirmuhammed Mollazehi”,verdiği röportajda şunları söyledi: “Hindistan hükümetinin bölgede İran gibi güçlü bir bölgesel ortağa ihtiyacı var”.

Aynı zamanda, bu uzman şunları da söyledi: “Hindistan bu rotaya uzun vadeli bir bakış açısına sahip ve İran’ın güney doğusunda bulunan Çabahar limanını, Afganistan ve Orta Asya’nın tüm ihracat ve ithalatının kapısı olarak görüyor.”

Aslında Aşkabat anlaşması olarak bilinen uluslararası ulaşım ve transit koridorunun kurulmasına ilişkin anlaşma ilk olarak 11 yıl önce imzalanmıştı. Kısa bir süre sonra Kazakistan, Katar ve Hindistan da bu önemli uluslararası anlaşmaya katılırken, Pakistan’ın bu uluslararası koridora katılımı konusu gündeme geldi.

Bu kapsamda toplantıya katılanlar, uluslararası karayolu taşımacılığında bu koridoru kullanan ülke vatandaşlarına vize verilmesine ilişkin kuralların hafifletilmesi, ikili karayolu taşımacılığının gelişmesinin önündeki engellerin kaldırılması, bölgesel ulaşım gibi konuları ele aldı. Bölge ülkelerinin tüm bu girişimleri, Orta Asya ülkeleri ve İran yetkililerinin bu iletişim yolundan istifade etme konusundaki ciddiyetlerine odaklanmaktadır