İran Petrol Sanayiinin Millileştirilmesi Yıldönümü

Bugün 29 İsfend (19 Mart) İran Petrol Sanayiinin Millileştirilmesi’nin yıldönümüdür.

Bugün İran’da tarihi bir zafer olarak bilinen ve İngilizlerin İran petrolü üzerindeki imtiyazlarının kaldırıldığı petrolün millileştirilmesinin yıldönümüdür.

Musaddık başkanlığındaki UCP (Ulusal Cephe Partisi), 1951’de halkın büyük çoğunluğunun da talebi olarak İngiltere’nin yönetiminde bulunan ülke petrolünün millileştirilmesi kararını İran Meclisinde kabul ettirmişti. Bu karar ile Musaddık’ın bağımsızlık politikası İngiltere ve ABD’nin tepkisine neden olmuştu. İran Şahı Muhammed Rıza Pehlevi, 1953 yılında Musaddık’ı görevden almaya çalışmış ancak çıkan isyanın ardından ülkeyi terk etmek zorunda kalmıştı. Bunun ardından İngiltere tarafından hazırlanan ve CIA tarafından yönetilen Ajax Operasyonu adı verilen darbeyle Başbakan Musaddık görevden uzaklaştırılıp tutuklandıktan sonra Şah ülkeye dönerek 1979’daki devrime kadar ülkeyi yönetmişti. CIA, 2013’te Ulusal Güvenlik Arşivi’nin internet sitesinde yayımlanan belgelerle darbedeki sorumluluğunu kabul etmişti. Belgelerde, “Askeri darbe ABD dış siyasetinin bir parçası olarak, CIA yönetiminde gerçekleştirildi” ifadeleri yer almıştı.

Petrol sanayisinin millileştirildiği tarih olan 19 Mart İran’da resmi tatildir.

İran’ın petrol endüstrisinin millileştirilmesi, Batı Asya bölgesindeki siyasi gelişmelerin tarihinde de bir dönüm noktasıydı. Mısır’daki Süveyş Kanalı’nın kamulaştırılması, Cemal Abdül Nasır önderliğinde, İran’ın petrol endüstrisinin kamulaştırılmasından ilham alınmıştı.