
İran, Rusya ve Çin, Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu Guvernörler Kurulu toplantısının “İran İslam Cumhuriyeti’nde NPT ile bağlantılı güvence anlaşmasının uygulanması” başlıklı 3(f) gündem maddesine ortak açıklamayla yanıt verdi.
Rusya’nın Viyana temsilciliğinin duyurduğuna göre, İran, Çin ve Rusya beş maddelik ortak açıklamada şu görüşlere yer verdi:
1. İran’a ve nükleer tesislerine yönelik askeri saldırılar ile güç kullanma tehditlerinin, BM Şartı’nda yer alan güç kullanmama veya güç kullanma tehdidinde bulunmama ilkesinin ihlali olduğunu vurguluyoruz. Bu durum, Ajans’ın doğrulama faaliyetleri için gerekli koşulları doğrudan zayıflatmakta ve aynı zamanda Ajans’ın güvence denetimi sisteminin güvenilirliğini, bütünlüğünü ve etkinliğini tehlikeye atmaktadır.
2. İran’ın IAEA güvencesi altındaki nükleer tesislerine yönelik askeri saldırıların ve saldırgan eylemlerin yeniden başlatılacağına dair süregelen ciddi tehditlerin, İran’daki güvence denetimlerinin olağan koşullarda yürütülmesini önemli ölçüde zorlaştırdığını ve olağanüstü koşulların ortaya çıkmasına yol açtığını vurguluyoruz. Bu koşullar, İran’da Ajans’ın doğrulama faaliyetlerinin uygulanmasına ilişkin her türlü konunun ele alınmasında hâlâ belirleyici etken olmayı sürdürmektedir. Söz konusu hukuk dışı eylemler, bunların sonuçları ve saldırının yeniden başlatılacağına dair sürekli tehdit, güvence denetimlerinin olağan biçimde uygulanmasıyla bağdaşmamaktadır. Ajans’ın kendisine verilen doğrulama görevlerini yerine getirebilmesi için gerekli koşulların yeniden tesisi amacıyla bu tür eylem ve tehditlerin derhal ve nihai olarak durdurulmasını zorunlu ve ivedi görüyoruz.
3. Bu bağlamda, söz konusu tesislerde güvence denetimlerinin standart ve olağan biçimde uygulanması konusunda koşulsuz ısrar, saldırgan eylemlerden ve süregelen güç kullanma tehdidinden kaynaklanan nesnel engeller dikkate alınmaksızın, Ajans’ın İran’daki doğrulama faaliyetlerinin tam olarak yeniden başlamasına katkı sağlamayacaktır. Böyle bir yeniden başlamanın ancak askeri eylemlerin tamamen durdurulması, saldırının yeniden başlatılmasına ilişkin tüm tehditlerin ortadan kaldırılması ve bu tür saldırılar ile tehditlerin tekrarlanmayacağına dair ikna edici garantilerin sunulmasıyla mümkün olabileceğini teyit ediyoruz.
4. Olağanüstü ve karmaşık koşullara rağmen İran’ın 2026 yılında Ajans’ın Buşehr Nükleer Santrali’nde planlanan tüm denetimlerine izin verdiğini ve bunun Genel Müdür’ün raporuna yansıdığını hatırlatıyoruz. Bunu, İran’a yönelik ciddi engellere ve sürekli güç kullanma tehditlerine rağmen İran’ın güvence yükümlülüklerini yerine getirme konusundaki değişmez bağlılığının ve Ajans ile samimi işbirliğinin kanıtı olarak görüyoruz.
5. Karşılıklı saygı ilkesine dayanan siyasi-diplomatik etkileşim ve diyaloğun, mevcut anlaşmazlıkların çözümü için tek kalıcı ve pratikte mümkün yol olarak kaldığına inanıyoruz. Tüm ilgili taraflardan sorumluluk bilinci göstermelerini, dengeli ve yapıcı bir yaklaşım benimsemelerini ve İran ile Ajans arasındaki işbirliğini kolaylaştırma amacına yönelik somut adımlar atmalarını talep ediyoruz. Aynı zamanda mevcut sorunları ağırlaştırabilecek ve diyaloğun tesisi ile işbirliğinin geliştirilmesi koşullarını daha da karmaşık hale getirebilecek eylem ve açıklamalardan kaçınılması gerekmektedir.
