İran ve Afganistan’ın Stratejik Müzakereleri
İki komşu olarak İran ve Afganistan ilişkileri siyasi, ekonomik, dini ve kültürel boyutlarda stratejik bir öneme sahiptir. Bu özellikten dolayı çok yanlı ilişkilerin geliştirilmesi için planlamalar zaruri görünüyor.
Bu çerçevede İran ve Afganistan makamları bir kaç yıl önce iki ülke arasındaki stratejik işbirlikleri hususunda kapsamlı belgenin hazırlanması hususunda müzakereler başlattılar. Bu müzakere ve diyalog sürecinin devamında müzakerelerin beşinci turu ise Pazar günü Tahran’da iki ülke heyetleri arasında düzenlendi. İran heyetinin başında dışişleri bakanı siyasi işler yardımcısı Seyyid Abbas Irakçi bulunuyordu. Afganistan heyeti başında ise dışişleri bakan yardımcısı Mirveys Nab bulunuyordu.
Bu görüşmelerin ardından Seyyid Abbas Irakçi şöyle bir açıklamada bulundu:” Bu stratejik belgenin hazırlanması için ekonomik, kültürel, savunma ve uyrukların güvenliği ayrıca su olmak üzere beş komite oluşturuldu. ”
Irakçi, geçen Temmuz ayı Afganistan stratejik araştırmalar enstitüsü tarafından Kabil’de düzenlenen ” İran ve Afganistan ilişkilerinin vizyonu; Tehditler ve Fırsatlar” başlıklı konferansta yaptığı konuşmada ise şöyle bir açıklamada bulunmuştu:” İki ülke arasındaki kapsamlı belgenin bir parçası sayılan bu belgenin temelleri, iki ülke arasındaki barışın kalıcılaştırılması ve iki ülkenin hiçbir koalisyonda, veya üçüncü bir ülke ile beraber öbür ülkeye karşı birlik oluşturmamasıdır. Bu belgede terörizm ile mücadele ve iki ülkenin uyuşturucu madde kaçakçılığı ile mücadele işbirliği yapmasına vurgu yapılmıştır. ”
Afganistan meseleleri uzmanı Hayrullah Şafii ise ” İran ve Afganistan’ın komşuluk ve yakınlık yüzünden tek bir sistemin parçaları olarak sayıldığını etkileşim içerisinde olduklarını ” belirtiyor.
Şafii, iki ülke arasındaki ekonomik fırsatlara değinerek şöyle bir hatırlatmada bulundu:” Tahran ve Kabil birçok alanda stratejik işbirliği yapıp karşılıklı çıkarlar istikametinde adım atabilirler. ”
Bu stratejik belgenin mevzularının kapsamlı olması iki ülkenin birçok sorununun çözülmesi umutlarını arttırmaktadır. Afganistan ve İran ortak tarih, derin kültürel ve siyasi ilişkilere sahipler. İran ise Afganistan’ın dost ve komşu ülkesi olarak Afganistan’da güvenlik ve barışın sağlanmasında önemli bir rol oynayabilir. İran İslam Cumhuriyeti makamları ise her daim Afganistan’da barış, güvenlik ve istikrardan yana olduklarını Tahran’ın bu doğrultuda elinden geleni yapacağını belirtmişlerdir.
İran ve Afganistan heyetleri arasındaki müzakereler devam ettiği sırada İranlı şirketler Afganistan’da birçok altyapı, ticari ve ulaşım projeleri hayata geçirmektedir. Gelecek günlerde Haf-Herat demiryolu hattının açılışının yapılması ve sonuçta İran ile Afganistan demiryolu ağlarının bir birine bağlanması stratejik açıdan önem taşıyan, ekonomik ve ticari işbirlikleri güçlendiren yeni bir gelişmedir.
Genel olarak stratejik işbirliği belgesinde birçok hususta mutabakata varılacağı söylenebilir. Bu çerçevede özellikle de Afgan vatandaşların yasal olarak İran iş piyasasında bulunması ve onların erişiminin bu piyasaya kolaylaştırılması bile söz konusudur. Bu yüzden iki taraf da diyalogları ve müzakereleri hızlandırmak ve stratejik işbirliği anlaşmasını kesinleştirmek için ortak bir iradeye ve azme sahiptirler. Sonuçta bu belgenin nihayileştirilmesi için iki ülke cumhurbaşkanları bu belgeye imza atmalılar.
