İran yerel medyası, ABD ve İsrail’in İran topraklarında düzenlediği bombardımanın Umman arabuluculuğundaki daha önceki görüşmeleri sekteye uğratmasının ardından, Norveç’in İran ile ABD arasındaki olası görüşmelere arabuluculuk yapma ihtimalinin yüksek olduğunu öğrendi.
Konuya yakın kaynaklar, Tehran Times’a hem İran hem de ABD’nin yeni müzakereleri başlatmaya istekli olduğunu söyledi. Önceki görüşmeler yalnızca İran’ın nükleer programına odaklanmış olsa da Tahran, savaş zararlarının tazmin edilmesinin gelecekteki tüm müzakerelerin ayrılmaz bir parçası olacağı konusunda ısrarcı. Kaynaklar, arabulucunun aracılık ettiği yeni, dolaylı müzakerelerin bu ay içinde başlayabileceğini de sözlerine ekledi.
Önceki İran-ABD görüşmelerinin, İsrail’in 13 Haziran’da İran’ın nükleer, askeri ve sivil altyapısını hedef alan hava saldırılarına başlamasından sadece birkaç gün önce altıncı tur için yeniden başlaması planlanıyordu. Bunu izleyen 12 günlük bombardıman, aralarında üst düzey askeri yetkililer ve nükleer bilim insanlarının da bulunduğu, çoğunluğu sivillerden oluşan en az 1065 İranlının ölümüne yol açtı. ABD, 22 Haziran’da doğrudan savaşa dahil oldu ve daha önce İsrail tarafından vurulan üç nükleer tesisi vurmak üzere B2 bombardıman uçaklarını konuşlandırdı.
İran’ın misillemesi, işgal altındaki topraklara yönelik geniş çaplı bir füze ve insansız hava aracı saldırısının yanı sıra, Washington’ın Batı Asya’daki en önemli askeri üssü olan Katar’daki El Udeyd Hava Üssü’ne bir füze saldırısıyla sonuçlandı. Savaş, İsrail’in ateşkes önerisinin ardından 24 Haziran’da durduruldu. İsrail, İran saldırılarını savuşturmakta ve sonrasındaki etkilerini yönetmekte giderek zorlanıyor.
Tehran Times’ın haberine göre, Batı medyası, savaşın sonunda İsrail ve ABD’nin hava savunma füzelerinin azaldığını bildiriyor. Ayrıca, İbranice medyada çıkan haberler, İsrail’de en az 31.000 bina ve 4.000 aracın İran füzeleri tarafından yıkıldığını veya ağır hasar gördüğünü ve İsrail rejiminin etkilenen halka barınak ve tazminat sağlamakta zorlandığını gösteriyor. İsrail yetkilileri, çatışmanın ilk aşamalarından bu yana uluslararası medyaya sıkı bir sansür uyguladığı için ayrıntılar sınırlı.
Tehran Times ayrıca İran içindeki artan muhalefeti de haber yaptı. Norveç Dışişleri Bakan Yardımcısı Andreas Kravik, İran’ın en üst düzey diplomatı Abbas Araghchi ile görüşmek üzere bu hafta Tahran’ı ziyaret etti. İran Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan resmi açıklamada, olası yeni ABD görüşmelerinde Norveç’in arabuluculuğundan bahsedilmedi, ancak duyurulmayan ziyaret büyük ölçüde konuyla bağlantılıydı. Norveç, İsrail’in İran’a karşı savaşını açıkça kınayan 120 ülkeye katılan az sayıdaki Batılı ülkeden biriydi ve Batı Asya ülkesiyle geleneksel olarak iyi ilişkilere sahipti.
Resmen onaylanması halinde, İranlı diplomatlar, böyle bir angajmana yönelik artan iç muhalefetin ortasında, Amerika Birleşik Devletleri ile yeni görüşmelere başlayacaklar. Savaş öncesinden bu yana, İran içinde Washington ile diplomatik angajmana duyulan güvensizlik giderek artıyor. Muhafazakâr siyasi gruplar ve halkın bir kısmı, önceki görüşmelerin ABD-İsrail’in İran’a yönelik saldırılarını örtbas etme işlevi gördüğüne inanıyor.
Önde gelen muhafazakâr figürlerden Said Celili, Washington ile yenilenen diplomasiye en çok karşı çıkanlardan biri. Eski nükleer müzakereci, bu hafta X’e karşı çıkışını dile getirerek, müzakere çağrılarını İncil’deki “Altın Buzağı” putperestliğine benzetti.
Araghchi ve meslektaşları, çeşitli röportajlarında, yeni görüşmelerin diplomatik süreç boyunca askeri müdahaleye karşı ABD garantisine bağlı olduğunu belirttiler. Tehran Times’ın edindiği bilgilere göre, bu koşula rağmen hem Araghchi hem de İran’daki askeri yetkililer, ülkenin tetikte kalması ve her an kendini savunmaya hazır olması gerektiğine inanıyor.
Son gelişmeler bu değerlendirmeyi destekliyor. Yeni bir Savunma Konseyi’nin kurulması ve İran savunma sistemlerinin hızla onarılıp güçlendirilmesi, İran’ın savaşın hâlâ olası olduğuna inandığını gösteriyor. İran istihbarat güçleri de Haziran ayında İsrail’in saldırılarına yardım eden kişileri yakalamak için tüm hızıyla çalışıyor.
