Orta Asya’daki akaryakıt sıkıntısı krizi benzin istasyonlarının ötesine geçmiş ve şimdi hükümetlerin kış planlamalarının merkez çekirdeğine yerleşmiştir. Bölgedeki devlet yetkilileri, benzin, motorin, doğalgaz boru hatları, kömür sevkiyatları, elektrik ithalatı, jet yakıtı ve acil onarım ekiplerinin durumunu yüksek bir hassasiyetle takip ediyor.
Her ne kadar bu bölgede mevsimsel yakıt ve enerji gerginlikleri alışılmış bir durum olsa da, doğrudan bölgenin ana yakıt akış tedarikçisi Rusya’ya bağlı olan mevcut baskılar, beklenenden çok daha erken bir zamanda kendini gösterdi.
Rusya’nın kendi içindeki yakıt krizi, komşuları için güvenlik risklerini artırdı. Ukrayna’nın İHA saldırıları ve onarım çalışmaları, Rus rafinerilerinin çıktısını düşürdü; ihracat kısıtlamaları da daha fazla Rus yakıtının bu ülkenin iç pazarına yönelmesine yol açtı.
Reuters haber ajansı, bazı bağımsız benzin istasyonlarında uzun kuyruklar oluştuğunu, bölgesel kısıtlamalar getirildiğini ve litre başına benzin fiyatının 100 rublenin üzerine çıktığını bildirdi. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 28 Haziran’da bu baskıları kabul ederek şunları söyledi: “Sürücülerin ve işletmelerin sorunlarının devam ettiğini çok iyi biliyorsunuz.”
Putin, hasat sezonundaki başarının, tarım sektörü için mevsimsel yakıt dağıtım takviminin korunmasına bağlı olduğunu ekledi.
Orta Asya için, Rusya’daki yakıt sıkıntısı sözleşmelerde aksamalar, demiryolu kotalarında sorunlar, ithalat fiyatlarında artış ve toplumsal düzeyde psikolojik gerginlikler anlamına geliyor.
Bu arada Kırgızistan en yüksek kırılganlığa sahip ülke konumunda. Kırgızistan Enerji Bakan Yardımcısı Nasibbek Kriyov’un söylediğine göre, bu ülke yılda yaklaşık iki milyon ton yakıt ve madeni yağ tüketiyor ve bunun yüzde 95’e yakını Rusya’dan temin ediliyor.
Kriyov, “Yetersiz petrol ve gaz üretimi nedeniyle, hâlâ ithalata bağımlı bir ülkeyiz” dedi. Bişkek şimdi Rusya, Kazakistan, Belarus, Azerbaycan, Özbekistan ve Türkmenistan’dan yakıt güvenliğini sağlamak için yardım talebinde bulundu.
Kırgızistan’da Enerji Krizi; Bişkek İthalat Kaynaklarını Çeşitlendirme Peşinde
Bu ağır bağımlılık şimdi hanelerin, çiftçilerin ve küçük nakliye şirketlerinin geçim kaynaklarını etkilemiş durumda. Bakanlar Kurulu benzin istasyonlarında tavan fiyat belirledi ve 30 Eylül’e kadar bir destek mekanizmasını devreye soktu.
Kriyov, ithalatçıların çok sayıda fiyat teklifiyle karşı karşıya olduğuna işaret ederek, “İç piyasada hiçbir sıkıntı olmamalı” sözünü verdi. Petrol tüccarları, ülkedeki AI-92 benzin stoklarının önümüzdeki 30 ila 45 gün için yeterli olduğunu düşünürken, motorin hasat işleri için hâlâ mevcut durumda.
Kırgızistan iç rafinaj kapasitesini artırarak zaman kazanmaya çalışıyor. Çuy bölgesindeki modernize edilmiş “Cunda” rafinerisine, benzin çıktısını yakında ayda 24 bin tona ve 2026 yılı sonuna kadar ayda 50 bin tona çıkarma görevi verildi; böylece nihai ürünler iç piyasaya sürülecek. Bu adımlar her ne kadar yardımcı olsa da, piyasanın hareket temposu hâlâ Rusya’nın arzı tarafından belirleniyor.
Özbekistan’da, Buhara ve Fergana petrol rafinerileri, Altıarık ünitesi ve Özbekistan GTL kompleksinin faaliyetine rağmen, talep miktarı iç arzdan çok daha hızlı arttı. 2026 yılının ilk dört ayında (Ocak-Nisan), bu ülkenin benzin ithalatı 327,1 milyon dolar değerinde 568 bin 700 tona ulaştı; bu, 2025’in aynı dönemine göre iki katından fazla bir rakam.
Buna karşılık yerel rafineriler bu sürede yalnızca 417 bin 500 ton üretim yaptı. AI-80 benzinin kullanımdan kaldırılmasına yönelik geçiş süreci de sürücüleri daha gelişmiş AI-92 ve AI-95 benzinlere yöneltti.
Özbekistan Borsası’nda Eşi Benzeri Görülmemiş Fiyat Sıçraması ve Taşkent’in Kış İçin Alarma Geçmesi
Bu artan baskılar Haziran sonunda borsa salonuna da sıçradı; öyle ki AI-92 benzinin fiyatı 29 Haziran’da ay başından bu yana yüzde 11,8 artışla ton başına 13,919 milyon soma (yaklaşık 1160 dolar) gibi eşi görülmemiş bir rekora ulaştı.
Uçak yakıtı da ciddi bir sorun haline geldi; “Özbekistan Airways” şirketi, Haziran ayında havacılık yakıtı sıkıntısı ve yüksek maliyetleri gerekçe göstererek Rusya’ya bazı seferlerinin sıklığını azalttı.
Taşkent şimdi somut istatistiklerle kışa hazırlanıyor. 6 Temmuz’da Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, 2026-2027 sonbahar ve kış sezonu için gerekli tedbirleri gözden geçirdi. Bu plan, 53,7 kilometrelik arızalı ana gaz boru hattının değiştirilmesini, kompresör istasyonlarındaki 77 gaz pompa ünitesinin onarımını, 325 bin 700 ton sıvılaştırılmış gaz tedarikini ve Aralık ile Ocak ayları için 120 bin tonluk motor benzini rezervi oluşturulmasını kapsıyor.
Termik santrallerin de 4,161 milyon ton kömür alması öngörülüyor. Ayrıca “Özbekneftegaz” şirketi 90 üniteyi onarmakla görevlendirildi. Taşkent, Rus enerji şirketleriyle petrol, benzin, jet yakıtı ve rafineri hammaddesi temini için müzakereler de yürüttü.
Kazakistan’da Ucuz Yakıt Kaçakçılığı Sorunu ve Tacikistan’da Dizel Sıkıntısı Krizi
Kazakistan her ne kadar bu mücadeleye daha fazla iç rafinaj kapasitesiyle girse de, ülkedeki ucuz yakıt kendine özgü sıkıntılar yarattı. Kazakistan’daki düşük yakıt fiyatları, özellikle daha fazla ödeme yapan komşu pazarlara yönelik sınır ötesi kaçakçılığı tetikliyor.
4 Temmuz’da Kazakistan Başbakanı Oljas Bektenov’a, bu yılın başından bu yana kara sınır kapılarında 40 bin litreyi aşkın hacimde 593 yasadışı petrol ürünü ihracı girişiminin engellendiği rapor edildi. Gezici ekipler de iki gün içinde, ilave depolar ve bidonlarda üç tondan fazla yakıt kaçırmaya yönelik 61 girişimi daha önledi.
Gaz planlaması da bu ülkenin ulusal güvenlik dosyasına eklenmiş durumda. Bektenov, 7 Temmuz’da Kazakistan’ın iç gaz tüketiminin geçen yıl 20 milyar metreküpe ulaştığını duyurdu. Hükümet, 13,1 milyon kişinin gaza erişimi olduğunu ve gazlaştırma oranının yüzde 64,2’den yüzde 80’e çıkarılmasını istediğini söylüyor.
Bektenov, Kaşagan, Karaçaganak ve Janaozen’deki gaz işleme tesislerinin haftalık olarak denetlenmesi talimatını vererek şunları söyledi: “Bu sektörün kaynak kapasitesi ile ekonominin ihtiyaçları arasında uzun vadeli bir denge kurmalıyız.”
Elektrik krizi, bu jeopolitik stresin bir başka katmanını oluşturuyor. Kırgızistan, 29 Haziran’da en yüksek günlük yaz elektrik tüketimi rekorunu kırdı; bu rakam 47,112 milyon kilovatsaate ulaştı; oysa bu sayı 2025’in aynı döneminde yaklaşık 40 milyondu. Sistem, 2026 yılında elektrik tüketiminin 19,6 milyar kilovatsaate ulaşmasını öngörürken, iç üretim yalnızca 15,7 milyar.
Yaklaşık 4 milyar kilovatsaat elektriğin, ağırlıklı olarak sonbahar ve kış aylarında Kazakistan, Türkmenistan, Özbekistan ve Rusya’dan ithal edilmesi bekleniyor. Kazakistan 2025 yılında yaklaşık 123,1 milyar kilovatsaat elektrik üretmiş ve 124,6 milyar kilovatsaat tüketmişti.
Tacikistan’ın elinde daha az tampon bulunuyor. Temmuz başında Duşanbe’de motorin sıkıntısı baş gösterdi ve fiyatlar iki gün içinde 1,5 ila 2 somoni arttı. Bazı benzin istasyonları tamamen boşalırken, diğerleri satışı araç başına 20 litreyle sınırladı.
6 Temmuz’da Tacikistan’ın ekonomi yetkilileri, yakıt temini ve fiyat düzenlemesi konusunda hükümet düzeyinde bir toplantı düzenledi. Bu toplantının gündeminde petrol ürünleri, sıvılaştırılmış gaz, ithalatın çeşitlendirilmesi, ham petrolün yerli tesislerde işlenmesi ve yapay perakende fiyat artışlarını önlemek için denetim yer aldı.
Orta Asya genelinde bu darboğaz farklı biçimlerde kendini gösteriyor: Kırgızistan yeni tedarikçiler arıyor, Özbekistan stratejik rezervler oluşturuyor, Kazakistan sınır kontrollerini sıkılaştırıyor ve Tacikistan fiyat dalgalanmalarını izliyor.
Düşük ve kontrollü fiyatlar her ne kadar aileleri desteklese de, yakıtı sınırlara doğru itiyor. İthalata bağımlılık pompaları açık tutuyor, ancak hükümetleri yabancı rafinerilerdeki kesintilere karşı kırılgan kılıyor.
Gazlaştırma kömür ve elektrik üzerindeki baskıyı azaltabilir, ancak kışın gaz talebini yükseltiyor. Elektrik ithalatı da açıkları kapatabilir, ancak soğuk hava küçük açıkları genel bir riske dönüştürüyor. Orta Asya’daki yakıt krizi, ilk soğuk dalgasının başlamasından çok önce, kış enerji güvenliği için büyük bir meydan okumaya dönüşmüş durumda.
