Siyonist İsrail saldırısında şehit düşen Dr. Feqhi, İran’da kanser radyasyon teknolojisinde nasıl öncü oldu?
13 Haziran 2025 gecesi, İsrail rejiminin fırlattığı bir füze Tahran’daki bir yerleşim yerini yerle bir ederek İran’ın en parlak bilim insanlarından birini öldürdü.
Dr. Seyyid Amir Hüseyin Fekhi, öncü bir nükleer mühendis ve radyofarmasötikler konusunda önde gelen bir uzmandı. İsrail’in İran’a karşı 12 günlük savaşının bir parçası olan büyük çaplı terör saldırısı, aynı zamanda meslektaşları olan nükleer bilim insanlarının ve birkaç üst düzey askeri komutanın da hayatına mal oldu.
Cenaze töreninde Dr. Feqhi’nin yaslı annesi hem üzüntüsünü hem de kararlılığını dile getirdi.
“Oğlumun böylesine kutsal bir yolda en büyük hayalini gerçekleştirdiği için Allah’a şükrediyorum… Onun yokluğu bizim için büyük bir acı ama kalbimin derinliklerinde, şehitlik yoluyla her zaman dua ettiğim mutluluğa ve kadere kavuştuğuna inanıyorum” dedi.
Barışçıl nükleer teknolojiler ve radyasyona dayalı tıbbi gelişmelere yaptığı katkılarla tanınan Dr. Feqhi, akademik kariyerine 2000 yılında Batı Azerbaycan eyaletindeki Urmiye Üniversitesi’nde fizik alanında lisans derecesi alarak başladı ve nükleer fizik alanında uzmanlaştı.
Daha sonra Tahran’daki Amirkebir Teknoloji Üniversitesi’nde ileri düzeyde çalışmalara devam ederek 2003 yılında nükleer mühendislik (enerji dalı) alanında yüksek lisans derecesi, ardından Ekim 2008’de aynı alanda doktora derecesi aldı.
Dr. Feqhi, Tahran’daki Şehit Beheşti Üniversitesi’nde nükleer mühendislik profesörü ve bilimsel dergilerin yayın kurulu üyesiydi.
Ayrıca İran Atom Enerjisi Kurumu (AEOI) başkanının özel asistanı ve danışmanı olarak görev yaptı. Çalışmaları, İran nükleer endüstrisinde araştırma, eğitim ve yönetim konularını kapsıyordu.
Annesi cenaze töreninde, “ABD ve Siyonist rejim bilsin ki, bu topraklar onun gibi evlatların şehitliğiyle asla yolundan sapmayacaktır. Her şehit, daha inançlı ve yetenekli bilim insanlarının yetişmesi için bir başlangıçtır,” dedi.
“Düşman sevdiklerimizin tertemiz bedenlerini elimizden alabilir, ancak akılları ve samimiyetleri İran topraklarında kök salacak ve kalacaktır.”
Onun dokunaklı ve güçlü sözleri, İran’ın bilimsel ve ulusal egemenliğini tanımlayan kalıcı direniş ve şehitlik ideallerini yansıtıyordu.
Barışçıl gücün mirası
Dr. Feqhi, İran’ın nükleer bilim ve teknoloji alanında önemli bir isimdi. Radyofarmasötikler, radyasyon teknolojisi, endüstriyel enstrümantasyon ve uluslararası standardizasyon gibi birçok alanda öncü katkılarıyla tanınıyordu.
Akademik araştırmalardan uygulamalı teknolojiye ve endüstriyel inovasyona uzanan çalışmaları, İran’ın nükleer programının ulusal kalkınma, sağlık ve teknolojik bağımsızlığın itici gücü olarak stratejik vizyonunu örneklendirdi.
Nükleer teknoloji etrafındaki genel anlatı genellikle tehdit ve silahlandırma kavramlarına odaklanır. Ancak Dr. Feqhi’nin kariyeri, İran’ın ulusal çıkarları için hayati önem taşıyan nükleer bilimin barışçıl ve stratejik uygulamalarını ön plana çıkarmıştır.
Bunlar arasında kanser ve tedavisi zor hastalıkların tedavisinde kritik öneme sahip radyofarmasötiklerin üretimi, tıbbi cihazların sterilizasyonu, gıda güvenliğinin iyileştirilmesi ve ülkenin sürdürülebilir kalkınması için hayati önem taşıyan temiz elektrik üretimi yer alıyor.
Bu kapsamlı vizyon, İslam Devrimi Lideri Ayetullah Seyyid Ali Hamaney’in İran’ın nükleer programının rolüne ilişkin stratejik bakış açısıyla yakından örtüşmektedir.
Jeopolitik çatışmaların ötesinde, dayanıklı bir bilimsel altyapının inşasına, teknolojik bağımsızlığın korunmasına ve ülkenin gelecekteki ilerlemesinin güvence altına alınmasına odaklanılmaya devam ediliyor.
Dr. Feqhi’nin hayatı ve çalışmaları bu vizyonu somutlaştırmıştır. Hassas nükleer cihazlar geliştirme, uluslararası standartlar oluşturma ve yeni nesil uzmanlar yetiştirme konusundaki çabaları, bilimsel gücün ulusal egemenlikte oynadığı role dair derin bir kavrayışı yansıtmaktadır.
Radyasyon teknolojisindeki yenilikler
Dr. Feqhi’nin İran’da radyasyon bilimlerinin endüstriyel ve teknolojik gelişimine katkıları geniş ve dönüştürücü olmuştur.
Ülkenin radyasyon uygulama sektöründe önemli bir isimdi ve Ulusal Radyasyon Uygulama Merkezi’nin endüstriyel bölümünün kurucusu ve başkanıydı. Vizyonu, radyasyon teknolojilerinin barışçıl kullanımını tüm sektörlerde, özellikle de özel sektörde yaygınlaştırmayı hedefliyordu.
En büyük başarılarından biri, İran’da özel sektöre yönelik gama ışınlama tesislerinin öncülüğünü yapmasıydı. Bu merkezler, tıbbi ürünler, gıda ve tarım ürünleri için sterilizasyon hizmetleri sunarak ülkenin sağlık altyapısına ve gıda güvenliğine önemli katkılarda bulunmaktadır.
Onun rehberliğinde İran, radyasyonla tıbbi sterilizasyonda ilerleme kaydetti, ithalata olan bağımlılığı azalttı ve ülke çapında hijyen standartlarını yükseltti.
Dr. Feqhi ayrıca radyasyona dayalı teşhis teknikleri de geliştirdi. Gama ışınlarını kullanarak geliştirdiği yöntemler, polimerlerde, değerli taşlarda ve yarı iletkenlerde tahribatsız muayene ve kusur tespiti yapılmasına olanak sağladı.
Çalışmaları, petrokimya tesisleri ve enerji santralleri de dahil olmak üzere hassas endüstriyel ortamların güvenliğini ve kalite kontrolünü artırarak destekledi.
Nükleer enstrümantasyon alanında, petrol rafinerileri ve petrokimya endüstrileri için özel olarak tasarlanmış akış ölçümü ve yoğunluk ölçümü için kritik araçlar tasarlayıp üretti. Bu araçlar, gerçek zamanlı proses kontrolü sağladı ve operasyonel verimliliği artırdı.
Dr. Feqhi, bu gelişmiş cihazların yurt içinde üretilmesini teşvik ederek, pahalı yabancı ekipmanlara olan bağımlılığı azalttı ve İran’ın teknolojik özerkliğini güçlendirdi.
Kariyerinin önemli bir bölümünü, İran’ın radyasyon teknolojilerinin uluslararası kalite ve güvenlik standartlarını karşılamasını sağlamaya adadı. Onun liderliğinde, İranlı radyasyon şirketleri küresel sertifikalar elde ederek ülkenin radyasyon teknolojisi sektörünün güvenilirliğini artırdı ve küresel pazarlara katılım fırsatları yarattı.
Sürdürülebilir tarım ve halk sağlığına yönelik çalışmaları da kapsayan çalışmaları arasında, Steril Böcek Tekniği (SIT) ve gıda güvenliğini ve raf ömrünü artırmak için tasarlanmış gıda ışınlama programları yoluyla zararlı kontrolüne odaklanan projeler yer almaktadır.
Dr. Feqhi’nin uzmanlık alanı uzay araştırmaları ve elektroniktir. Uzay radyasyonunun elektronik bileşenler üzerindeki etkilerini incelemiş, uydular için koruyucu sistemler tasarlamış, alüminyum ve polietilen gibi koruyucu malzemeleri karşılaştırmış ve güneş radyasyonunun yarı iletkenler üzerindeki etkilerini araştırmıştır.
Çalışmaları arasında parçacık hızlandırıcıları ve reaktörler üzerine katkılar da yer aldı. Ayrıca, Arak reaktörü için bir nötron radyografi sistemi geliştirdi ve güç reaktörlerinde yakıt tüketimini hesaplamak için bir yazılım geliştirdi.
Radyo eczacılığına katkı
İslam Devrimi öncesinde İran’da nükleer tıp alanında uzmanlaşmış personel bulunmuyordu.
Ancak 1981’den bu yana, dayatılan savaş ve ağır yaptırımlar gibi zorluklara rağmen, AEOI ve radyofarmasötiklerin yerli üretiminin desteğiyle bu alan gelişmeye devam etti.
Merhum Dr. Feqhi gibi İran’ın radyofarmasötik üretimi ve nükleer tıp teknolojilerinde önemli ilerlemeler kaydeden bilim insanlarının öncü çalışmaları üzerine inşa edilen İran, bu özel tıbbi alanda bölgesel bir güç merkezi haline geldi.
Dr. Feqhi’nin bilimsel katkıları arasında radyofarmasötikler ve nükleer tıp alanındaki başarıları öne çıkmaktadır. Özellikle kanser teşhisi ve tedavisi için radyoaktif malzemeler geliştirmiş ve üretim sürecinde nükleer fiziği yapay zekâ ile ustalıkla entegre etmiştir.
Merhum Dr. Feqhi, üç yıl önce verdiği bir röportajda önemli bir dönüm noktasına ulaştığını duyurmuştu.
O dönem verdiği bir röportajda, “İran, terapötik radyofarmasötiklerin üretim aşamasına girdi” demişti.
Radyofarmasötikler alanında çalışmanın amacı, kanser tedavisindeki insanların gerçek ihtiyaçlarını karşılamaktır. Şu anda, Allah korusun, herhangi birimizin karşılaşabileceği bir sorunla karşı karşıyayız. Bu konuda başka ülkelere bağımlı olmak gerçekten üzücü. Bu nedenle, bu ülkenin gençleri tüm gayretlerini kanser hastalarının karşılaştığı sorunları azaltmaya ve acılarını dindirmeye adadılar.
İran nükleer tıpta bölgesel lider
İran, bölge genelinde nükleer tıp üretimi, uzmanlık eğitimi ve tedavi altyapısının geliştirilmesinde kilit bir oyuncu olarak ortaya çıkmıştır.
Ülke genelinde halen 200’den fazla aktif nükleer tıp merkezi faaliyet gösteriyor ve her gün binlerce hastaya tanı ve tedavi hizmeti veriliyor.
Bu geniş ağ, İran’ı hem aktif merkez sayısı hem de eğitilmiş uzman sayısı bakımından Batı Asya’da ön sıralara yerleştiriyor.
