Iran Sanayi Maden ve Ticaret bakanı Muhammed Şeriatmedari ve Kazakistan Başbakan Yardımcısı ve Tarım Bakanı Asker Mirza Ahmedov cumartesi günü Tahran’da ticari Sanayi ve Maden işbirliklerinin geliştirilmesi için ortak çalışma grubunun oluşması için anlaşmaya vardılar, ayrıca Kazakistan ile mühendislik ve teknik hizmetleri alanında ortak prensip anlaşması imzalandı.
Tarım alanında iki ülkenin karşılıklı alışverişte bulunabileceklerini ifade eden Kazakistan yetkilisi, Fars Körfezi ülkelerine transit alanında da iyi anlaşmalara vardıklarını söyledi. Şeriatmedari ticari vizelerin kolaylaştırılması için İran’ın vizelerin kaldırılmasına hazır olduğunu söyledi. Şeriatmedari de 3. Ülkelerde mühendislik ve teknik işbirliği alanında anlaştıklarını ifade ederek, diğer bölge ülkelerinde gaz ve su elektrik santraller yapımı hususunda iyi kapasiteler mevcut olduğunu söyledi.
Kazakistan, Orta Asya’nın en büyük ülkesi olarak bölgedeki diğer ülkelere nazaran kendine has istikrar, güvenlik ve gelişme özelliklerine sahiptir. Bölgesel konuma ilaveten İran ve Kazakistan halkları ortak tarih, kültür, mezhep, edebiyat ve düşüncelere sahipler. Bunların hepsinin temeli ise iki ülkenin kültürel mirasında bulunuyor. Fakat bazı uzmanların da belirttiği üzere iki ülkenin ilişki düzeyi pek de istenilen seviyede değildir.
Uluslararası ilişkiler uzmanı Hasan Beheştipur Bu bağlamda yaptığı açıklamada iki ülkenin 2016 yılında ticaret hacminin, ihracatta toplam 35 milyar dolar ve ithalatta ise 25 milyar dolar olduğunu belirterek bu miktardan 500 milyon dolardan daha az bir miktarını iki ülkenin karşılıklı ilişkilerine harcandığını belirtiyor.
Beheştipur iki ülke arasında eskiden olan ve halen de mevcut olan, üstelik gelecekte de güçlenebilecek olan çok iyi ilişki alanına rağmen, neden ikili ilişki düzeyinin bu kadar düşük olduğunu soruyor?
Hiç şüphesiz İran İslam Cumhuriyeti, ikili veya bölgesel çok taraflı ilişkilerin artması bağlamında her türlü öneriye açıktır. Bu bağlamda Türkmenistan’dan ilk trenin İnçeburun sınırına giriş yapmasıyla bu önemli bağlantı yolu hizmete açıldı. Daha önce de inan demiryolları Sarahs-Tecen bölgesinde, Türkmenistan yoluyla Orta Asya’ya bağlandı. Diğer ortak bir projede İran-Türkmenistan-Kazakistan demiryolları Aralık 2014 tarihinde 3 ülkenin Cumhurbaşkanlarınn katıldığı bir törende hizmete açıldı. Şimdi söz konusu demiryollarının hizmete açılmasıyla doğu (Çin’den orta Asya’ya) ve Batı (özellikle Batı Avrupa) arasında yapılan dünya ticaret karayolu yaklaşık 10 bin kilometre azaldı.
Bu arada İran ve Kazakistan Hazar Denizi statüsü, ECO ve de terörizm ve radikalizmin mücadele alanında işbirliği yapıyorlar. Nükleer enerji alanındaki siyasi görüşmeler ve de son bir yılda ” Astana” müzakereleri olarak bilinen Suriye krizi konusundaki görüşmeler, iki ülke arasındaki ilişkilerin önemini daha da arttırmış bulunuyor.
Tabii ki tüm bu süreçler İran ve Kazakistan arasındaki işbirliğinin güçlenmesinde çok yararlı olmuştur. Fakat buna rağmen ikili ilişkilerin gelişmesi, ikili veya çok yönlü ekonomi işbirliği alanlarının alt yapısı ile ilgili çalışmaların güçlenmesine bağlıdır. Iran ve Kazakistan ekonomi alanlarında ilişkileri geliştirmek için olumlu alanlara sahiptirler fakat söz konusu alanlar ve fırsatlar, olumlu bir şekilde kullanılmazsa, ikili ekonomik ilişkiler düzeyinin mevcut kapasiteleri, orantılı olarak gelişmesi beklenemez. Bu yüzden Kazakistan Başbakan Yardımcısı ve Tarım Bakanı asker Mirza Ahmetov ile yapılan müzakerelerin çerçevesi, bu hedefin gerçekleşmesinde etkili olabilir.
