Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun 21 Eylül 2023’te New York’taki Birleşmiş Milletler genel merkezinde yapılan 78. oturum aralarında Venezuela’nın ev sahipliğinde bir yan toplantı düzenlendi.
Bu oturumda “yaptırımların jeopolitik haritasının açıklanması” konusu ele alındı. Söz konusu oturuma; Venezuela Dışişleri Bakanı, Bakan yardımcıları, Nikaragua Dışişleri Bakanı, Küba Dışişleri Bakan Yardımcısı, Rusya ve Eritre Temsilcilikleri Başkanı, Belarus Temsilcilik Yardımcısı, Çin Temsilciliği Siyasi Koordinatörü, İran Dışişleri Bakanlığı’nın Amerika Genel Müdürü katılarak konuşmalar yaptı.
Toplantının bir bölümünde “Tek taraflı zorlayıcı tedbirlerin insan haklarından yararlanma üzerindeki olumsuz etkisine ilişkin” İnsan Hakları Konseyi Özel Raportörü” Elena Dohan toplantıya sanal ortamda katılarak bir konuşma yaptı.
Toplantıya katılanlar, Amerika Birleşik Devletleri ve diğer ülkelerin yasa dışı tek taraflı zorlayıcı tedbirlerini kınadı ve yaptırımları; ekonomik savaş, ülkeler üzerinde baskı aracı, kitle imha silahı, insanlığa karşı suç ve Birleşmiş Milletler Tüzüğü’nün ihlali olarak vurguladılar. Yaptırımların bir ulusun insanlarının kalkınma hakkından, sağlık hakkına ve yaşam hakkına kadar insanî haklarını ihlal ettiğini vurguladılar.
Katılımcılar, tek taraflı zorlayıcı tedbirler ve ikincil yaptırımlar ve yaptırımların sürekliliğinin ülkelerin sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşma çabalarının sekteye uğramasına neden olmakta olduğunu sağlıktan tıpa ulaşıma kadar birçok alanı etkilediğini ayrıca teknolojiden eğitime olumsuz etkiler yaptığını söylediler.
Katılımcılar, yaptırımların koşulsuz ve derhal sonlandırılmasının gerekliliğini ve yaptırımların sosyal, ekonomik, kültürel haklar vb. çeşitli alanlar üzerindeki olumsuz etkilerinin belgelenmesinin önemini vurguladı. Ambargo uygulayan ülkelerin hesap vermesini sağlamak da bahsi geçen konulardan biriydi.
Küba Dışişleri Bakan Yardımcısı, yaptırımların hukuka aykırılığını vurguladı ve 30’dan fazla ülkenin yaptırım altında olduğunu ekledi. Bu alandaki çalışmaların ve bilgilerin, yaptırımların etkilenen ülkeler üzerindeki olumsuz etkilerini raporunun sistematik bir şekilde toplanması gerektiğini belirtti
Rusya temsilcisi de: “Geçtiğimiz yıllarda nükleer silah kullanımının küresel düzeyde yasaklanması kararı alındı. Yaptırımlarla ilgili olarak, hukuka aykırı yaptırımların uygulanmasının yasaklanması konusunda dünyanın böyle bir karar almasına ikna edilmesi gerekiyor.” ifadelerini kullandı
O sözlerine şöyle devam etti: Yaptırımların olumsuz etkilerini izlemesi için BM Genel Sekreteri üzerinde daha fazla baskı yapılmalıdır. Rusya 15.000 yaptırımın altında ancak ulusal düzeyde bu konuyu Birleşmiş Milletler’de protesto etmeme kararı aldı.
İran adına, İran İslam Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı Amerika Genel Müdürü, Venezuela’nın jeopolitik yaptırım haritası hazırlama girişimini ve Yaptırımlar Özel Raportörü’nün Yaptırım Araştırma Platformu’nun başlatılması yönündeki eylemlerini takdir ederek, “Bazı ülkelerin siyasi çıkarları doğrultusunda yaptırımların insanlık dışı ve yasa dışı bir araç olarak kullanılması kınanmalıdır” dedi ve yaptırımların, sağlık sistemlerini, gıda güvenliğini ve diğer sosyal ve ekonomik insan haklarından yararlanmayı hedef almasından kaynaklanan ölümlerin sayısının artan yıkıcı etkisini vurguladı.
İsa Kamili, sağlık alanındaki üç siyasi bildirinin, ‘Gelecek Zirvesi’ ve yaşlıların insan hakları alanında devletler arasında yapılan söyleşilerde yaptırımlar konusunun göz ardı edilmesinin endişe verici olduğunu ifade etti.
Yaptırımlar özel raportörü Dohan, yaptırımların birçok alandaki olumsuz etkilerine ve “Yaptırım Araştırma Platformu”nun faaliyete geçmesine ilişkin açıklamalarda bulundu.
Dohan, yaptırımlar üzerinde çalışan özel prosedürlerden sorumlu kişilerin sayısının arttırılmasının önemi konusunda uyardı ve şunları belirtti: Yaptırımların etkisini insani konularda sınırlamak, yaptırımların etki alanının doğru bir tanımı olmuyor. Ülkelere uyruklarına ve ikamet ettikleri yere göre yaptırımlar uygulanıyor ve bu da engelliler, göçmenler, kadınlar, çocuklar vb. üzerinde orantısız bir etki yaratıyor ve şu anda bu konuda bir hesap verebilirlik mekanizması yok. Sadece hükümetlerin değil, BM’ye bağlı tüm kurumların da sorumlulukları çerçevesinde sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşabilmesi için tek taraflı zorlayıcı tedbirlere ilişkin zorlukların altını çizmek gerekiyor.
Bu toplantıda Venezuela’nın hazırladığı yaptırımların jeopolitik haritası bu ülkenin elçisi tarafından sunuldu. Oluşturulma amacının resmi, akademik ve bağımsız araştırmaların sonuçlarını toplayan sanal ve etkileşimli bir platform başlatmak olduğu açıklandı.
Söz konusu haritaya göre İran, Rusya’dan sonra en fazla yaptırım uygulanan ikinci ülke konumunda.
