İran Deniz Kuvvetleri Komutanı Amiral Habibullah Seyyari, Endonezya’daki ziyaretinin son gününde Rus heyeti ile yaptığı görüşmede, Hazar Denizi’nin dostluk ve barış denizi olduğunu belirterek, bu denizin güvenliğinin sağlanması için asla yabancıların müdahalesine ihtiyaç olmadığına inandıklarını vurguladı.
3. Deniz Güvenliği oturumuna katılmak için Endonezya’ya giden İran İslam Cumhuriyeti Ordusu Deniz Kuvvetleri Komutanı Amiral Habibullah Sayyari, bu ülkede Rus heyeti ile yaptığı görüşmede, Hazar denizinin barış ve dostluk denizi olduğunu, bu denizin güvenliğinin ise yabancıların her hangi bir müdahalesi olmaksızın bizzat kıyısında yer alan ülkelerin kendileri tarafından temin edilmesi gerektiğini bildirdi.
Hazar denizi kıyıdaş ülkeleri arasında çok iyi ilişkilerin mevcut olduğunu ve bu bölgede yabancı güçlerin varlığının bölgenin güvensizlik ve istikrarsızlığına sebep olduğunu belirten Amiral Sayyari, ayrıca Rusya ile İran arasında da iyi ilişkilerin bulunduğunu belirtti.
Bu görüşmede iki heyet İran ve Rusya arasındaki muhtelif alanlardaki işbirliğinin geliştirilmesi zaruretini bildirdiler.
Hazar Denizi, Yerküre’nin en büyük gölü sayılıyor. Bu denizin çevresindeki petrol ve doğalgaz gibi kaynaklar, Hazar’ın önemini belirleyen en önemli faktörlerden sayılıyor.
İran İslam Cumhuriyeti’ne göre, Hazar Denizi ve kaynaklarından yararlanmak için hukuk rejimi ve Hazar’ın güvenliği gibi meselelerde, toplu anlaşmalar çerçevesinde ve İran, Rusya, Azerbaycan Cumhuriyeti, Türkmenistan ve Kazakistan olmak üzere Hazar Denizi’nin kıyıdaş ülkelerinin yaklaşım ve tutumları dikkate alınması gerekiyor.
ABD 11 Eylül saldırısının ardından Orta Asya ve Kafkasya bölgesine sızmak için gösterdiği yoğun çaba dikkate alındığında İran’ın ortaya koyduğu bu görüşün önemi iyi anlaşılır.
ABD Fars Körfezi havzasında kendi makro stratejisini bölgede askeri varlığı üzerine yoğunlaştırdığı gibi gelinen noktada, Avrasya ve Hazar Denizi bölgesine sızma gayreti içindedir.
ABD için Hazar Denizi’nde varlık göstermesi ve bu bölgenin enerji kaynaklarını ele geçirmesi, önem arzediyor, bu yüzden Hazar’de özel bir konuma sahip olmak peşindedir.
Bununla birlikte ABD, Rusya ve İran gibi bölgedeki etkin ülkelerle rekabet doğrulusunda bu varlığından yararlanmaya çalışıyor.
Ancak Hazar Denizi’nin, yabancıların varlığına değil bölgesel yakınsama ve yakınlaşmaya ihtiyacı var.
Su yollarının deniz ekonomisi ve ticaret ve petrol tankerlerinin geçişi açısından sahip olduğu önem ve konum hasebiyle, denizlerin güvenliğinin korunması bir zarurettir; ancak bu güvenlik yabancılar değil bölge ülkelerinin katılımıyla sağlanması gerekiyor.
Kıyıdaş ülkeler, işbirliği sürecini kurumsallaştırmak suretiyle, güvenlik alanındaki hassasiyetleri azaltıp, denizin kapasite ve potansiyelinden işbirliğini geliştirmek için yararlanabilirler.
Kuşkusuz Hazar Denizi havzasında yer alan ülkeler ve de Fars Körfezi ve Umman Denizi ülkeleri, bu deniz ve suların güvenliği, çevre temizliği ve her türlü olası sorun ve meselelerin giderilmesi noktasında en fazla rol ifa etmeleri gerekiyor; zira bu ülkeler aynı deniz ve sularda en fazla toplu çıkara sahipler.
Edinilen deneyim ve tecrübeler de, bölge güvenliğinin yabancı güçlerin varlığı ve vaatleriyle sağlanmadığını, güvenliğin yabancılara endekslenmesi ve bağımlı hale getirilmesinin bölgede sürdürülebilir güvenlik ve istikrarın zararına olduğunu gösteriyor.
İran İslam Cumhuriyeti, Fars Körfezi, Umman Denizi ve Hazar Denizi’nde uzun sahillere sahip olduğu için bu denizlerin güvenliğinin bölge ülkelerinin işbirliği ve katılımıyla sağlanması zaruretine vurgu yapıyor.
Tahran Üniversitesi Dünya Etütler Fakültesi Öğretim Üyesi Dr. Behram Emir Ahmediyan Hazar Denizi’yle ilgili İran’ın rolü hakkında şu değerlendirmede bulunuyor:
İran İslam Cumhuriyeti, bağımsız dış politikası, diğer güçlere bağımlı olmama ve askeri ittifaklara üye olmama düşüncesiyle, üstün bir bölgesel güç şekillenmesi doğrultusunda istenen hedeflerin karşılanması için adım atabilir.
