23. Şanghay İşbirliği Örgütü Liderler Zirvesi, Hindistan’ın evsahipliğinde ve İran İslam Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Seyyid İbrahim Reisi’nin katılımıyla Yeni Delhi’de düzenlendi.
Bu toplantıda, İran İslam Cumhuriyeti, Şanghay’ın resmi ve tam üyesi olduğu ilan edildi. Yeni Delhi toplantısındaki en önemli meselelerden biri, Rusya, Çin, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Özbekistan, Hindistan ve Pakistan dahil Şanghay İşbirliği Örgütü üyeleri liderlerinin İran İslam Cumhuriyeti’nin bu bölgesel örgüte üyeliğini desteklemesidir. Nitekim bu ülkelerin liderleri dünkü zirvede, İran’in Şanghay İşbirliği Örgütü’ne üyeliğini tebrik ettiler.
Bilindiği üzere, Şanghay İşbirliği Örgütünün İran İslam Cumhuriyeti’nin daimi ve tam üyeliğine onay vermesi, bu örgütün son yıllardaki en önemli kararı olmuştur. Daha önce ise Şanghay İşbirliği Örgütü, Hindistan ve Pakistan’ın daimi üyeliğine onay vermişti.
Şanghay İşbirliği Örgütü üye ülkelerinin İran İslam Cumhuriyeti’nin bu örgüte tam üye olarak alınmasına sıcak tepkileri ve bu üyeliği memnuniyetle karşılamaları, İran’ın küresel ve bölgesel arenada ayrıcalıklı bir konuma sahip olduğunu gösteriyor. Kuşkusuz, İran’ın katılımı bu örgütün gücünü ve konumunu daha da güçlendirecektir. Daha önce ise İran İslam Cumhuriyeti Şanghay İşbirliği Örgütünün üye ülkesi olarak bu örgütün oturumlarına katılıyordu. Ancak Tacikistan’ın başkenti Duşanbe’de düzenlenen oturuda İran’ın daimi ve tam üyeliğine onay verildi. Böylece örgütün asıl üyeleri 9’a yükselerek daha geniş bir coğrafyayı kapsadı.
Bu hususta, İran’ın Bakü eski büyükelçisi ve bölge meseleleri uzmanı Muhsin Pakayin şöyle diyor: “Şanghay İşbirliği Örgütü, ekonomik olarak da zengin kaynaklara sahip, bölgede istikrar oluşturan, Doğu Asya ve Batı Asya köprüsü, Kuzey ve Güney köprüsü olan bir ülke olan İran gibi bir güçle beraber olunca ve yakın ilişkiler kurunca, konumunu pekiştirecektir.”
Şanghay İşbirliği Örgütü ilk başlarda güvenlik hedefleri ve güvenlik sorunlar ile mücadele kapsamında kurulmuştu. Başta özellikle de NATO’nun bölgeden uzak tutulması ve Çin ile Rusya’nın Batı ülkelerine karşı bölgesel ve küresel rekabetleri çerçevesinde kurulan bu örgüt, yavaş yavaş ağırlıklı olarak ekonomik iş birliklere yönelmiştir.
Buna rağmen Şanghay Örgütünün amacı ve görevi üyelerin güvenliğini temin etmeye yardım etmek olarak değerlendirilmelidir. Ancak Batı’da bu hususta hassasiyetin oluşturulmasını önlemek için şimdiye dek resmi askeri faaliyetler başlatılmamıştır. fakat kimi Batılı çevreler Şanghay İşbirliği Örgütünün NATO gibi askeri bir yapıya dönüşmesi hususunda kaygılarını belirtmişlerdir.
İran İslam Cumhuriyeti’nin Şanghay İşbirliği Örgütündeki Ulusal Koordinatörü Mehrdad Kiyai, İran’ın dünyada en büyük bölgesel örgüt olarak Şanghay’a tam üyeliğinin özgün bir fırsat olduğuna temasla, 13. Hükümetin başında, bu örgütün Tacikistan’da 2021 senesinde düzenlenen liderler zirvesi kararı uyarınca, İran’ın üyeliğinin kabul edilip, üyelik sürecinin başladığını belirtti.
O zamandan beri, belgelerin incelendiğine işaretle, Şanghay’a üyelik için gereken belgelerin imzalandığını ifade eden Kiyayi, gelinen aşamada Şanghay İran’ın üyelik sürecini tamamladığını ve bu örgütün üyesi haline geldiğini duyurdu.
Sonuç itibarıyla İran’ın Şanghay İşbirliği Örgütü’ne üyeliği, bu örgütün daha güçlenmesine katkı sağlayacaktır. Çünkü İran, artan siyasi ve kültürel gücünün yanısıra, örgüt üyeleriyle askeri alanda işbirliği için belirgin güce sahiptir./
