İran İslam Cumhuriyeti Asya ve Orta Doğu bölgesinde kendine has jeopolitik özelliklere sahip bir ülkedir. Bu şartlarda İran’ın bölgenin ekonomik ve güvenlik anlaşmalarından birinde ciddi varlığı bu rolü daha da öne çıkartabilir.
Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) ve İİT gibi anlaşmalar çerçevesinde İran ve Asya ülkeleri arasındaki entegrasyon her iki taraf için yararlı olacak bu yüzden Tahran’ın bir şekilde Batı’nın varlığı ve menfaatleri karşısında olan bölgenin ekonomik ve güvenlik anlaşmalarına dahil olması, iki taraf için meziyetleri de olacaktır.
2005 yılından bu yana ŞİÖ’de gözlemci üye olan İran’ın son yıllarda bu örgütte durumunun değişmesi ve tam üye olma eğilimleri dikkat çekiyor.
Çok yönlü güvenlik iş birliği için kurulan ŞİÖ 2001 yılında Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Özbekistan tarafından kuruldu. Bu örgütün rolü, kurulduğundan bu yana bölgede arttı. NATO ve eski Varşova Paktının aksine ŞİÖ hala çok yönlü savunma anlaşması olarak sayılmıyor.
İran’ın ŞİÖ’ne daimi üyelik talebi, 2008 yılında gündeme geldi ancak örgütün, üyelerin siyasi ve ekonomi güç açısından heterojen bir yapıya sahip olduğuna bakıldığında bu süreç bugüne kadar uzadı.
Siyasi uzmanlara göre İran’ın ŞİÖ’ne daimi üyeliği, taraflar için birçok meziyetleri de getirebilir. Bir taraftan İran ile üye ülkeler arasında ilişkiler gelişecek öte yandan NATO ve Batı karşısında uygun bir seçenek olarak örgütün doğulu tutumunu güçlendirecek.
