Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (UAEK) denetçileri dün İran’ın güneyindeki Gançı uranyum ocağının denetimini gerçekleştirdi. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Abbas Arakçı, Tahran’ın nükleer programa ilişkin Cenevre Anlaşması’nı uygulamak niyetinde olduğunu yineledi. Öte yandan ABD Başkanı Barack Obama, diplomatların bu soruna nihai çözüm bulma konusunda başarılı olmaları için bir şans verileceğini vaat etti. Peki, bu şanstan yararlanılacak mı?
İran’ın nükleer sorununa ilişkin 20 Ocak’ta yürürlüğe giren “Ortak Eylem Planı” adlı Cenevre Anlaşması şimdilik başarı ile uygulanılıyor. Anlaşmaya uygun olarak Tahran, UAEK denetçilerinin kendilerini ilgilendiren nükleer tesisleri ve uranyum ocaklarını ve daha önce Arak ağır su reaktörünün inşaat alanını ziyaret etmelerine izin verdi ve uranyumu yüzde 20 oranında zenginleştirme çalışmalarını 6 aylığına durdurdu.
Buna karşılık olarak İran’ın yabancı ülkelerdeki hesaplarında dondurulan 4,2 milyar dolardan ilk 550 milyon dolarlık bölümü, 1 Şubat’ta serbest bırakılacak. Ülkenin yeniden uluslararası bankacılık sisteminden yararlanması olanağı sağlanacak. Tahran, bugüne kadar Batı yaptırımları kapsamında bulunan aktiflerin bir kısmını transfer etmek için Japonya, Güney Kore ve İsviçre’deki bankaların hizmetlerinden yararlanmak niyetinde olduğunu duyurdu.
Bir zamanlar yaptırımlara destek veren İsviçre, İran ile değerli metal ticaretine uygulanan yasağı kaldırdı ve İran’dan petrol mamullerinin taşınması ve sigorta edilmesine ilişkin kısıtlamaları hafifletmeye karar verdi. Tüm bunlar olumlu gelişmelerdir.
Fakat Rus atasözünde denildiği gibi bir fıçı balda bir kaşık katran var. Bu, taraflar arasında devam eden güvensizliktir. Güvensizliğin göstergesi olarak, anlaşmada belirtilen taraflara karşı öne sürülen talepler gösterilebilir.
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Abbas Arakçı, geçenlerde, Cenevre Anlaşması’nın yanlış yorumlanması konusunda uyardı. Yetkili, bu anlaşmanın İran’ın uranyumu zenginleştirme sürecini durdurmasını veya santrifüjleri demonte etmesini öngörmediğini vurguladı. Tüm tesisler eskisi gibi çalışmaya devam edeceğini, sadece santrifüjlerin sayısının arttırılmayacağını söyledi. Arakçı, İran’ın 7 ton yüzde 3,5 zenginleştirilmiş uranyuma ve fakirleştirilecek veya yakıt çubuklarına dönüştürülecek 450 kilo yüzde 20 zenginleştirilmiş uranyuma sahip olduğunu belirtti.
