Amerika başkanı Donald Trump’ın İran ile imzalanan Bercam nükleer anlaşmadan çekilmesini duyurması, 5+1 grubu doğu kanadı olan Rusya ve Çin’in yoğun tepkisine sebep olurken, batı kanadı Avrupa troykası olan Fransa, İngiltere ve Almanya’ya ilaveten AB tarafından da sert karşılandı.
Bu ülkeler ise şimdi 4+1 çerçevesinde Bercam’ın korunması ve bu bağlamda pratik çözümler bulmak için geniş çaplı çalışmalar yürütüyorlar.
Rusya ve Çin’e göre Bercam nükleer anlaşmasının dağılması ve bu uluslararası anlaşmanın feshedilmesi, uluslararası barış ve güvenliğini birçok yönde olumsuz etkileyecektir. İşte bu yüzden söz konusu iki ülke son aylarda ve defalarca üst düzey tarafından yaptıkları açıklamada, Bercam nükleer anlaşmanın işlevi dikkate alınarak korunmasını talep ettiler.
Bu bağlamda Rusya Amerika’nın İran’a karşı yeni yaptırımlarının, Moskova’nın Tahran ile işbirliğine engel olamayacağını duyurdu. Rusya dışişleri bakanlığı sözcüsü Maria Zaharova İran karşıtı yaptırımların illegal olduğunu vurgulayarak, söz konusu yaptırımların İran ve Rusya arasındaki ekonomi ve ticari ilişkileri olumsuz yönde etkilemesini engellemek için gerekten tedbirleri aldıklarını, yeni yaptırım paketinin ise Moskova’yı İran ile işbirliğinden alıkoyamayacağını belirtti.
Moskova’ya göre Amerika Bercam nükleer anlaşmadan çekilmek ve İran’a karşı tekrar yaptırım uygulamak için hiçbir bahanesi bulunmuyor. Bu bağlamda Rusya dışişleri bakanı Sergey Lavrof ise “İran’ın Bercam anlaşmasındaki tüm sorumluluklarına bağlı olduğunu bu yüzden de Moskova’nın bu uluslararası anlaşmayı korumak için tüm gücü ile çalışacağını” söyledi.
Çin de benzer bir tutumda bulunuyor. Pekin açısından İran’a karşı petrol gibi yeniden yaptırım uygulamak, uluslararası yaptırım uygulamak demektir. Amerika’nın İran karşıtı yeni yaptırımları çerçevesinde uygulanan uluslararası yaptırımlar, diğer ülkeler, firmalar ve Amerikalı olmayan kurumlara karşı uygulanıyor, bu ise 4+1 grubu üyelerinin tepkisine sebep olmuştur.
Aslında Amerika diğer ülkelere baskı uygulayarak İran karşıtı yeni yaptırımlarla kendi hakimiyet alanını genişletmek istiyor, fakat bu konu uluslararası yasalar ve hukuka karşıdır. Bu yüzden 4+1 grubundaki uluslararası güçler bu yaptırımların illegal olduğunu belirterek, onlara karşı mücadeleye vurgu yaptılar.
Bu bağlamda Çin dışişleri bakanlığı sözcüsü Hau Chunying bir basın toplantısında, Amerika’nın tek yanlı yaptırımlarına rağmen İran’dan petrol satın almaya devam edeceğini duyurdu. Sözcünün belirttiğine göre Çin her zaman tek yanlı yaptırımlar ve ülkelerin bölgesel yargı yetkisinin genişletilmesine karşıdır ve Çin ve İran arasındaki sıradan işbirlikleri uluslararası yasalara göre, makul, meşru ve yasaldır ve korunması gerekir.
AB’nin engelleme yasalarını uygulaması ve 4 kasım yani Amerika’nın İran’a karşı nükleer yaptırımların ikinci etabının balama tarihinden önce yürürlüğe girecek olan yeni paketi ise Avrupalıların İran’la Bercam nükleer anlaşmasını korumak için kendileri için oluşturdukları çözüm yollarıdır; tabi ki Rusya ve Çin de Amerika yaptırımlarına karşı kendi firmalarını korumak amacı ile farklı yöntemler geliştireceklerdir.
Bunun için görünüşe göre batı ve doğu kanat üyeleri Bercam nükleer anlaşmanın korunması için uygun çözüm yolları bulmada aynı görüşü paylaşıyorlar. Bu konu Amerika’nın İran’a karşı yeni yaptırımlarının olumsuz etkilerini azaltmakta etkili olacaktır.
Hiç şüphesiz bu konu Amerika başkanı için kötü bir haber olacaktır, zira Bercam nükleer anlaşmanın feshedilmesine dair kendi illegal isteklerin dünyaya dayatabileceğini hayal ediyordu.
