I-) İMANIN MUHTELİF BOYUTLARI:
1-) İmanın Fikrî ve İtikadı Boyutları:
a-) Tevhid.. (Zât-Sıfat-Ef’âl; Ulûhiyyet – Rûbubiyyet-Ubûdiyyet… vs…)
b-) Nübüvvet.. (İmamet, Vahiy, Tebliğ, Ta’lim, Tedrisât., vs…)
c-) Meâd. (Kıyamet, Ba’s, Kaza-Kader, Mahşer, Hesab-Mizan, Cennet, Cehennem, Sırat, Melek, Levh..vs…)
2-) İmanın Amelî ve Fiilî Boyutları:
a-) Amel-i Sâlih.. (Namaz, Zekat, Oruç, Hacc, İnfak…)
b-) Muâmelât.. (Her türlü içtimaî-medenî-ticârî.. evamir-i İlâhîyye’nin icra ve ifası…)
c-) Ukubat. (Hudud-u İlâhîyye’nin ve Şer’î müeyyidelerin tatbiki. Ki, bu son iki şık, Ahkâm-ı Şeriat-i İslamîye olarak bilinmektedir.)
3-) İmanın Kalbî ve Kavlî Boyutları:
a-) Zikir-Tezekkür…
b-) Fikir-Tefekkür…
e-) Şükür-Teşekkür…
d-) Duâ-Tazarru’ ve Niyaz…
4-) İmanın Ruhî ve Ahlâkî Boyutları:
a-) Şefkat-Merhamet…
b-) Hürmet-Muhabbet…
c-) İhsan-İkram ve İn’am…
d-) Edeb-Haya-Hüsn’ü Muâmele, Emanet ve Vefâkârlık…
e-) Tevazu’-Vakar-Ciddiyet ve Samimiyet…
f-) Sıdk – Sadakat-İhlâs-Aşk-Şevk-Ümid-Azm’ü Sebat ve Sabır…
5-) İmanın Yakinî ve Kurbiyet Boyutları:
a-) İlm’el-Yakîn…
b-) Ayn’el-Yakîn…
c-) Hakk’el-Yakîn…
6-) İmanın Visali ve Şühudî Boyutları:
a-) Ma’rifetullah… (Bu irfanî pencere ile İlâhî kurbiyetin ışıkları parıldamaya, nuranî mi’rac ile kalbî ve ruhî seyr-ü sülûklar oluşmaya başlar…);
b-) Muhabbetullah… (Bununla da ma’şuku müşahededen doğan bir telezzüz ile, O’na kavuşma.. cazibesiyle yanıp-tutuşma ve O’nun İlâhî aşkıyla-şevkiyle yaşama.. aşaması başlar…);
c-) Fenâfillah… (İlâhî ‘müşahede’ ve ‘visal’ sonucu oluşan hasret ile yanıp kül olma ve ‘fena’ kanalıyla eriyip yok olmak suretiyle ‘ebedîleşme’.. Tecelli-i Hakk’ta ‘istikrar’a ve ‘itmi’nan’a ulaşma hâsıl olmuş olur…);…
Tabiatıyla, bu ulvî-kudsî imanî tecelliler, pâk ve mutahhar ruhlar-kalpler ve İlâhî hidayete mazhar olmuş nurlu-kudsî şahsiyetler içindir. Bu mazharların liyakati nispetinde, imanın İlâhî tecellileri de artacak, gitgide sonsuzluğa doğru pervaz edecektir…
Hayatın ruhunu-esâsını-mâhiyetini ve asıl cevherini teşkil eden üç temel unsurdan üçüncüsü olan cihadın da muhtelif boyutları vardır. Ki, onları da şu kategorilerde hülâsa edebiliriz:
